SÜHREVERDİYYE

56
PAYLAŞ

SÜHREVERDİYYE
Ebû Hafs Ömer Sühreverdî’nin (0.632/1234) kurduğu tari-kattır. Bazı kaynaklarda tarikat Ebû Hafs’ın amcası Ebu’n-Necîb Abdülkâhir Sühreverdî (ö.563/1166)’ye nisbet edilirse de, iki görüşü birleştirmek mümkündür. Şöyle ki, Abdülkâhir Sühreverdi’nin tarikatların tekevvünü sırasında “Âdâbu’l-mürîdîn” adlı eseriyle temel esaslarını kurduğu tarikat, Ömer Sühreverdi tarafından AvârifuT-maârif ile tekemmül ettirilmiştir. Sühreverdî’nin Avârif’den başka tefsir ve tasavvufa «dair eserleri de bulunmaktadır.
Ebû Hafs Ömer Sühreverdi, İran’ın Irak-ı Acem bölgesinde Zencan’a bağlı Sühreverd kasabasındandır. Ancak onun gençlik yıllarından itibaren hayatını geçirdiği yer Bağdad’dır. Bağ- dad’da başta amcası Ebu’n-Necib olmak üzere devrin bilginlerinden tefsir, hadis ve Şâfiî fıkhı okudu. Amcasından seyr u sülük gördü. Abdülkâdir Geylânî ile de görüşen Sühreverdî, devrin Abbâsî halîfesi en-Nâsır lidînillah’m da saygısını kazandı. Nâsır, hilâfeti zamanında Ahî birliklerini kendisine bağlamak ve diğer diplomatik görevlerle Sühreverdryi Anadolu’ya ve Mâverâünnehr bölgesine gönderdi.
Tarikatların kurulup yaygınlaştığı dönemde yaşayan Sühre-verdî, çağdaşı Abdülkâdir Geylânî gibi tarikat pirleriyle, İbn Arabî ve İbnu’l-Fând gibi tasavvuf ricâliyle görüşmüştür. Sağlı-ğında Bağdad’da “şeyhu’ş-şüyûh” makamına ulaştığı için, devrin en itibarlı şeyhiydi. Bağdad’daki bütün tarikat ve tekkelerin yönetimi kendisine bağlıydı. Bostan ve Gülistan adlı eseriyle ünlü Şeyh Sâdî Şirâzî onun mürîdleri arasında yer alır.
Sühreverdiyye, kurucusunun hayatında Irak, Suriye ve İran’da, vefatından sonra da Türkistan, Hindistan ve Anadolu’da yayıldı. Sühreverdîliğin Hindistan ve Pakistan tarafında yayılmasını sağlayan, halîfesi Bahâeddin Zekeriyâ Multânî. (0.661/1262); İran bölgesinde, Necîbuddîn Ali b. Buzguş eş- Şırâzî (Ö.678/1279) ve Kemâleddin Isfahânî (Ö.635/1237); Suriye’de İzzüddin b. Abdüsselâm (ö. 680/1281)’dir.
Osmanlı devletinin kuruluş yıllarında Anadolu’da Avârif geleneğiyle birlikte Sühreverdîlik de yayılma istidâdı göstermiştir. Anadolu’daki Sühreverdî temsilcilerinden Fahreddin Irakî (Ö.661/1262), Multânî’nin halîfesidir. Sühreverdîliğin Anadolu’da en yaygın kollan arasında Zeyniyye gelmektedir. Zey- niyye, Zeyneddin Hâfî’/ıin kurduğu bir Sühreverdî koludur.

PAYLAŞ
Önceki makaleRIFÂİYYE
Sonraki makaleMadam de STAEL Hayatı