Samsun’da Yaşatılan Geleneksel El Sanatlarının Bir Envanteri ve Bunların Geleceğe Aktarılması Sorunu

Bekir
Şişman, Kadri Bektaş –
Samsun’da Yaşatılan Geleneksel El Sanatlarının Bir Envanteri
ve Bunların Geleceğe Aktarılması Sorunu

Geleneksel El Sanatları denildiğinde aklımıza
daha çok geleneksel meslekler ve halk zanaatları gelmektedir. Zanaat; deneyim ve
ustalık gerektiren, üretime dayalı ve aynı zamanda geçim kaynağı olarak görülen
iş olarak tanımlanabilir. Zanaatkâr ise, ürettiği malda estetik kaygıdan ziyade
emeğinin karşılığını maddi olarak alabilmeyi düşünen kişidir.

Türk halk zanaatları; ilgisizlik, kaynak ve istihdam
yetersizliği yüzünden bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu durum
Samsun için de söz konusudur.

…bu kültürel kalıtların işlevsel hale getirilmesi
çok önemlidir. Bunun için:

1. Konu ile ilgili alan araştırmasının
yapılması.

2 . Üretimin teşvik edilmesi ve sağlanması.

3. Üretilen malların sergilenmesi ve satışı.

4. Mini bir Folklor ve Etnografya müzesinin
oluşturulması (s. 87).

İhtiyaçtan yola çıkılarak oluşturulan halk
zanaatları/geleneksel el sanatları; çevre ve iklim şartlarına göre değişimler
ve çeşitlenmeler göstermiş; bunun yanı sıra ait olduğu toplumun duygularını,
kültürel özelliklerini yansıtarak; gerek üretim aşamasıyla, gerekse usta-çırak
ilişkisiyle nesiller boyu aktarılarak geleneksel olma vasfını kazanmıştır (Akbulut,
2004: 142).

Samsun ve ilçelerinde, (…) halk zanaatı kollarından bazıları şunlardır: Ağaç
işlemeciliği, ayakkabıcılık, bakırcılık, bıçakçılık, demircilik, dokumacılık
(çulhacılık), kalaycılık, kaşıkçılık, nalbantlık, örücülük (hasır ve sepet
örme) saraçlık, semavercilik, semercilik, süpürgecilik, tenekecilik ve
urgancılık.

Vezirköprü’nün en ücra köylerinden olan
Tahtaköprü Köyü’nde hemen her evde bulunan dokuma tezgâhlarında (…) çoban
iliği, kudret, tas göbeği gibi çeşitli motiflerle süslü dokumalar görülmeye
değerdir (s. 88).

…süpürge imalatı Vezirköprü’nün İncesu
Köyü’nde yoğun olarak devam etmektedir.

…zanaatkârların bir araya getirildiği ve
zanaat ürünlerinin hem sergilenebildiği hem de satışa sunulabildiği
zanaatkârlar ya da el sanatları çarşısının oluşturulması…

El zanaatları ürünlerinin üretimi, ucuz
işçilik ve pahalı imalat nedeniyle her geçen gün zorlaşmaktadır. Bu nedenle
üretim yapan zanaatkâra vergi indirimi uygulanmalı, kira kolaylığı sağlanmalı,
en azından sigorta yahut bağ-kur pirimi ilgili kuruluş tarafından ödenmelidir
(s. 89).

…imal edilen ürünlerin alım-satımı konusunda
turistik işletmeler, ticarethaneler, kamu kuruluşları da duyarlı hale
getirilmeli…

Buğday Pazarı Semti’nde bulunan tarihi Taş
Han

Taş Han tarihi dokusu, şehir merkezinde
bulunuşu ve barındırdığı onlarca dükkân sayesinde böyle bir merkez için iyi bir
mekân durumundadır (s. 90).

Samsun’da
Yaşatılan Geleneksel El Sanatları Envanteri
(2011)

İlçe

Meslek

İsim

Eskiden

Alaçam

Kalaycılık

Mehmet Sezgin

Kösele

Alaçam

Demircilik

Umutlu Köyü

Asarcık

Elek/Kalbur

Durmuş Konuşum

Kağnı

Asarcık

Kilim dokuma

Şahsenem Altundağoğlu

Beşik

Asarcık

Sepet örme

Şefik Vural

Atakum

Kemençe

Alican Yayla

Ayvacık

Cicim

Hüsne Tozmaz

Heybe

Ayvacık

Kolon

Ayşe Şahin

Bafra

Zembil

Canan Çakır

Heybe

Canik

Çanta

Fatma Zengin

Canik

Gerdanlık

Arife Zengin

Çarşamba

Çorap, Kuşak

Dokuma

Çarşamba

Kundura

Ağaç işleme

Çarşamba

Bakırcılık

Havza

İğne oyası

Hanife Akgül

Dokuma, taşçılık

Havza

Semaver

Adem Sözen

At kılı nazarlık

İlkadım

Def

İsmet Durmuş

Kağnı

İlkadım

Ağaç işleme

Mehmet Pak

Tarak

İlkadım

Sepet örme

Mehmet Pak

Göynek

İlkadım

Kalaycılık

Mehmet Kara

Dokuma

İlkadım

Oya

Kezban Dürü

İlkadım

Demircilik

Süleyman Gerçek

Kavak

Ahşap işleme

Bayram Kaya

Sepet, semer

Ladik

Sepet, hasır örme

Kilim

Ladik

Sandal, fanila

Dokuma

Ondokuzmayıs

Tirnaç/Renkli ip

Fatma Kasapoğlu

Salıpazarı

Ağ ve Hamak

İsmail Çelik

Fatik/kar aykb.

Salıpazarı

Sandık

Fikret Şahin

Tekkeköy

Süpürgecilik

Hasan Balcı

Kilim, çarık

Tekkeköy

Yorgancı, Sepetçi

Yaşar Başer

Nalbant

Terme

Kolon

Emine Çiçek

Terme

Halı dokuma

Hüsne Kavraz

Terme

İğne oyası

Sabiha Bolat

Vezirköprü

Kilim, heybe

Tahtaköprü Köyü

Debbağ

Vezirköprü

Bakırcılık

Halil Özgüngör

Ahşap oyma

Vezirköprü

Demircilik

Selim Arslan

Nalbant

Vezirköprü

Yayık

Ali Aksoy

Vezirköprü

Semavercilik

Hayri Peker

Vezirköprü

Soba, kaşağı

Şeref Özçelebi

Vezirköprü

Hasır dokuma

Melikli Köyü

Yakakent

Balık ağı

Cemali Erdoğmuş

Kilim

Akbulut, Semra (2004); “Trabzon El Sanatları”,
Trabzon Halk Kültürü Araştırmaları, Trabzon il Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Yayınları, Trabzon.

Şişman, Bekir ve Bektaş, Kadir. (2011), Samsun’da Yaşatılan Geleneksel El
Sanatlarının Bir Envanteri ve Bunların Geleceğe Aktarılması Sorunu
, Samsun
Sempozyumu 13-16 Ekim Samsun, Bildiriler Kitabı, Cilt: 2, s. 87 – 95, Samsun
2013