Musa Carullah Bigiyef Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

0
70

Mûsâ Cârullah (1875-1949) Tatar âlimi ve düşünürü.

Aslen Güney Rusya’da Penza ilinin Cembar ilçesine bağlı Kikino köyünden olup sonradan Don nehri kıyısındaki Rostov şeh­rine yerleşen bir aileye mensuptur. Mûsâ Cârullah bu göç sırasında Rostov yakının­daki Novoçerkassk şehrinde doğdu. Baba­sı, zengin bir köylü iken dinî bilgisi ve Rus­ça bilmesi sebebiyle Don Oblastı’nda ahund tayin edilen Molla Cârullah, annesi Damolla Habîbullah Hazret’in kızı Fâtıma Hanım’dır.

Mûsâ Cârullah Bigi, az sayıda müslümanın yaşadığı, canlı bir iş ve ticaret merke­zi olan Rostov’da bir Rus okulunda ve bir süre medresede okuduktan sonra 1888 yılında Kazan’a giderek Kül Buyı (Göl Bo­yu) Medresesi’ne girdi. 189S’te Mâverâünnehir’e geçip Buhara medreselerinde eği­tim gördü. Damolla İvaz Efendi ve Damol­la İkram Efendi’den fıkıh ve felsefe, Da­molla Mîr Şerif Efendi’den riyaziye ders­leri aldıktan sonra lise tahsilini tamamla­mak için Rostov’a döndü. Üniversiteye baş­vurusu kabul edilmeyince yaklaşık on beş yıl sürecek olan dinî tahsil amaçlı seyahat­lerine başladı. İlk olarak gittiği İstanbul’­da Mühendis Mektebi’ne yazıldıysa da ar­dından vazgeçip İslâmî ilimlere yöneldi. Ancak İstanbul’da umduğunu bulamayınca Kahire’ye geçti, Kahire’de üç yıl kalarak fıkıh ve hadis okudu. Mushaflar ve Kur’an tarihi üzerine çalışmalarının yanında Mu­hammed Abduh ve Muhammed Bahît ile tanıştığı, hatta kendilerinden ders aldığı kaydedilir. Daha sonra gittiği Mekke ve Medine’de hadis ve fıkıh araştırmalarına devam etti. Hicaz’dan Hindistan’ın Diyû-bend şehrine, oradan Şam ve Beyrut’a geçti. Seyahatleri esnasında Arapça ve Farsça’sını geliştirdi. Gezip gördüğü med­reselerde hayal kırıklıkları yaşadı, ezber ve taklide dayalı eğitim sistemine karşı İslâ­mî ilimlerde ıslah ve yenilik fikirlerinden etkilendi.

1904 yılında Rusya’ya dönerek Petersburg Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne mi­safir öğrenci olarak devam etti. Arkadaşı Abdürreşid İbrahim’in çıkardığı Ülfet [Petersburg, Aralık 1905 – Haziran 1907] ve et-Tilmîz adlı gazeteler yanında el-Islâh [Kazan, Ekim 1907-Temmuz 1909] ve el-Asrü’l-cedîd [Uralsk, Ocak 1906 – Ocak 1907] gibi yenilikçi gazete ve dergilerde Rusya müslümanlarının siyasî faaliyetleri, insan hakları, mektep ve medreselerin ıs­lahı gibi konularda yazılar yayımladı. 1905′-ten itibaren Rusya’nın Türk asıllı aydınla­rının başlattığı siyâsî faaliyetlere aktif ola­rak katıldı. Ocak 1906’daki II. kongrede başkâtip oldu. Ağustos 1906’da yapılan III. kongrede Rusya Müslümanları İttifakı teşkilâtının merkez komitesine seçildi.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here