Ayasofya Camii -Sofya- Tarihi, Mimari, Özellikleri, Hakkında Bilgi

Ayasofya Camii, Bulgaristan’ın Sofya şehrinde kiliseden çevrilen cami.

Şehrin en büyük mabedi olan kilise­nin Bulgarca adı Sveti Sophia olduğu için camiye çevrildikten sonra Ayasofya adıyla anılmıştır. Evliya Çelebi’nin yazdı­ğına göre bu kilise Kanunî Sultan Süley­man’ın vezirlerinden Eski Siyavuş Paşa tarafından camiye çevrilmiştir. Yine onun ifadesine göre üzeri kurşun örtülü, tek minareli, yüksek mevkide inşa edilmiş bir camidir. Osmanlı tarihinde Siyavuş Paşa’nın adı pek geçmemekle beraber bu kişi Bulgar halk hikâyelerinin birine konu olmuştur.

E. Hakkı Ayverdi, yine kiliseden çev­rilme Gül Camii ile bu eserin aynı olma­sı ihtimalini ileri sürer ki bizce bu yan­lıştır. Gül Camii, şimdi restore edilmiş bulunan Sveti Georgi Kilisesi’dir. Sofya Bulgar idaresine geçtikten sonra Aya­sofya Camii’nde bazı tamirler yapılmış ve minaresi yıktırılmıştır.

1965’ten itibaren büyük ölçüde tamir gören camiden bütün Türk devri izleri silinmiştir. Kuzeybatı köşesinin yıkık ola­rak görüldüğü eski bir fotoğrafında gü­neybatı köşesinde ince uzun bir minare­sinin varlığı da tesbit edilmektedir. Bu büyük mâbed Latin haçı biçiminde transeptli bir bazilikadır. Transept ile orta sahnın kavuştukları bölümü bir kubbe Örtmektedir. Türk devrinde üstü kurşun kaplı olan bu kubbe sonraları kiremit ile örtülmüştür. Cami olarak kullanıldığın­da kilisenin dışarı taşkın bir bölüm olan apsisi yıkılmış ve burası pencereli düz bir duvarla kapatılmıştı.

Diyanet İslam Ansiklopedisi