Abdülhadi (John Gustaf (İvan) Agve) Kimdir, Hayatı, Eserleri

0
57

Abdülhâdî (John Gustaf (İvan) Agve) (1869-1917) Avrupa’da İslâm tasavvufu ve İbnü’l-Arabî ekolünün tanınmasında önemli rol oynayan İsveçli ressam, Şâzeliyye tarikatı halifesi.

Stockholm’de doğdu. 1889’da resim yapmaya başladı. 1890’da Paris’e gitti. Ressam Emile Bernard’ın atölyesinde çalıştı. Bu sırada Societe Theosophiqve’e girdi. 1892’de Marie Hout adında şa­ir, filozof ve sosyalist bir kadınla dost oldu. Anarşizm mensuplarıyla yakın mü­nasebetlerde bulundu. Polisin aradığı bir anarşizm üyesini evinde barındırdı­ğı için tutuklandı. Hapishanede Arap­ça, İbrânîce ve Malayca’yı öğrendi, Hapisten çıkınca (1894) Mısır’a gitti. Ora­da peyzaj resimleri yaptı. 1895te Pa­ris’e dönerek Doğu dilleri ve medeni­yetlerini incelemeye başladı. Ecole des Lanqves Orientales’de Arapça ve Hintçe, Ecole Pratiqve des Hautes Etudes’te de Sanskritçe öğrendi. İbnü’l-Fâriz’in tasavvufî kasidelerini şerheden hocası Derenbourg vasıtasıyla İslâm’ı ve İslâm tasavvufunu tanıdı. 1897’de müslüman oldu. 1898’de Budizm’e ilgi duymaya başladı. Hindistan’a giderek orada do­kuz ay kaldı. 1902’de Revve Blanche adlı dergide makaleler yayımladı. Linitiation dergisinde “İslâm Hakkında Notlar” başlıklı bir yazı dizisine başladı. fakat tamamlayamadı.

1901’de tanıştığı Enrico İnsabato adında genç bir İtalyan doktorla 1902’de Mısır’a gitti. Doğu ve Batı’yı fikren birbirine yakınlaştırmayı düşünen iki arkadaş burada İl Commercio İtaliano ve İl Convito adlı Arapça-İtalyanca iki gazete çıkardılar. Bu gazetelerden ikin­cisinde İslâm tasavvufuyla ilgili makale ve tercümeler yayımladı. 1907de Mı­sır’da Ezher âlimlerinden Mâlikî fakihi ve Şâzelî şeyhi Abdurrahman İllîş (İlleyş) el-Kebîr’e (1349/1930) in­tisap ederek Abdülhâdî adını aldı. Şeyhi onu halife (mukaddem) tayin etti. Şeyh Ahmed Şerif b. Muhammed es-Senûsî başta olmak üzere önemli kimselerle tanıştı. Senûsî ona İtalyanlar’la müna­sebetini kesmesini tavsiye etti. 1909’da Paris’e döndü. 1910 sonlarında tanıştı­ğı Rene Gvenon’un (Abdülvâhid Yahya) idare ettiği La Gnose dergisinde 1910-1912 yılları arasında İslâm tasavvufuyla ilgili tercüme ve makaleleri yayımlandı. 1913-1914 yıllarında tekrar Mısır’a git­ti. İngilizler tarafından bilinmeyen se­beplerle Mısır’dan çıkarılınca (1915) İs­panya’ya gitti. Orada tablolar yaptı. 1 Ekim 1917’de Barselona yakınlarında tren altında kalarak öldü.

Abdülhâdî 1907’den itibaren Av­rupa’da İslâm tasavvufu ve İbnü’l-Arabî mütehassısı olarak tanındı. Tasavvufun ve İbnü’l-Arabî ekolünün Batı’da aydın­lar seviyesinde tanınmasında önemli rol oynadı. Mutasavvıf-düşünür Rene Guenon onun vasıtasıyla müslüman oldu. Resimlerinde İvan Agveli imzasını kul­lanan ve İsveç’te modern resim sana­tının önde gelen isimlerinden biri ola­rak kabul edilen Abdülhâdî’nin tabloları Stockholm Millî Müzesi ile Gottenbourg Müzesi’nde sergilenmektedir. Hakkında İsveç  dilinde  iki  eser yayımlanmıştır:

Axel Gouffin. İvan Agveli; Torbar Sâfve. İvan Agveli en Roman om Fribet Stockholm 1976.