Fındıklılı İsmet Efendi Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

29

Fındıklılı İsmet Efendi (1845-1904) Biyografi yazarı.

17 Zilhicce 1261 (17 Aralık 1845) tari­hinde İstanbul Fındıklı’da doğdu. Daha zi­yade “Findıklılı” diye anılır. Mekteb-i İ’dâdî-i Askeri muallimlerinden Çorumlu Hoca Osman Efendi’nin oğludur. Biyografi ve menâkıba daha çocuk yaşlarında ilgi duy­maya başladı. Bir tutku haline gelen bu alâka sonucu askerî idâdîyi yarıda bırakarak girdiği alay kâtipliğinden emekli ol­du, bir süre sonra Yıldız Sarayı Kütüpha­nesi memurluğuna getirildi. Uzun süre­dir müptelâ olduğu mide hastalığından kurtulamayarak 14 Aralık 1904’te vefat etti ve Karacaahmet Mezarlığı’nda baba­sının kabri yanına defnedildi.

İsmet Efendi hayatı boyunca pek çok kabristan dolaşmış, pek çok tarihî eser in­celemiş ve ünlülerden çok kişiyle görüş­müştür. Mezar taşı okumak için büyük güçlüklere katlanır, en ücra köşelerdeki kütüphaneleri açtırır ve oralardaki eser­leri incelemeye çalışırdı. Âlî Paşa ve Ebüzziya Mehmed Tevfik’in sohbetlerine katı­lır, daha sonra da duyduklarını kaleme alırdı. Kırk-kirk beş yıl süren bu çalışma­ları sayesinde âdeta bir canlı tarih haline gelmişti. İbnülemİn Mahmud Kemal, dö­nemin ünlü biyografi yazarlarından Si-cill-i Osmânî müellifi Mehmed Süreyya ile Fındıklılı İsmet Efendi’yi bir beytin iki mısraına benzetmiş, fakat mâna hangi­sinde tamam olursa İsmet Efendi o mısradır demiştir. Ah­med Cevdet Paşa tarafından takdir edi­len İsmet Efendi’ye İbnülemin “kâmûs-ı meşâhîr” unvanını vermiştir.

Tasavvufla da alâkası olan İsmet Efendi Celvetî tarikatına mensuptu ve bu ta­rikatın büyüklerinden Ruşen Efendi’nin müridiydi. Mevlevîliğe de muhabbeti ol­duğunu dostu Bursalı Mehmed Tâhir’e söylemiştir. Devrinde “ayaklı kütüphane” diye anılan İsmet Efendi, sağlığında hazîne-i hâssa ve İbnülemin tarafından oto­biyografisi defalarca istendiği halde, ha­yatta iken tercüme-i hâli yazılanların faz­la yaşamayacağı bâtıl inancıyla bu talep­lere olumlu cevap vermemiştir. Fakat İb­nülemin Mahmud Kemal gözlemlerine dayanarak, bazan da kendisini konuştu­rarak İsmet Efendi’nin biyografisini Ke­mâlü’l-İsme adıyla 1904’te yazmış ve neşretmiştir (İstanbul 1328). Bursalı Meh­med Tâhir. İbnülemin Mahmud Kemal ve Ali Emîrî efendilerin ondan istifade et­tikleri bilinmektedir.