Akif Paşa (Bozoklu) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

0
37

Akif Paşa (Bozoklu) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1787-1845) Osmanlı devlet adamı, yazar. Resmi ve özel yazışmalarda denediği yeni dil ve üslupla Tanzimat nesrinin öncüle­rinden sayılmıştır. 21 Aralık 1787’de Bozok’ta (Yozgat) doğdu. Kadı Ayıntabizade Mehmed Efendi’nin oğludur. 1793’te babası ile birlikte Hicaz’a gitti. Dönüşünde Yozgatlı bilginlerden öğrenim gördü. Yozgat ayanın­dan Çapanzade Süleyman Bey’in kâtibi oldu. İstanbul’a geldi, amcası Reisülküttab Mustafa Mazhar Efendi’nin yardımı ile 1814’te Divan-ı Hümayun kalemine girdi. Başarısından ötürü hızla yükselerek 1825’te amedci, 1827’de beylikçi ve 1832’de reisülküt­tab oldu.

Sadaret Kethüdalığı Mülkiye Nezareti’ne, Reisülküttablık da Hariciye Nezareti’ne çevrilince, Akif Paşa 1835’te vezirlik rütbesi ama efendi unvanı ile ilk hariciye nazırı oldu. 1836’da İngiliz uyruklu gazeteci Churchill Kadıköy’de avlanırken bir çocuğu yarala-Akif Paşa Churchill’i tutuklattı. Bunun üzerine

İngiliz baskısıyla görevinden alındı. Çok geçmeden, aleyhine çalışmış olan Mülkiye nazırı Pertev Paşa ile damadı Vassaf Efendi de görevlerinden alınarak Edirne’ye sürüldüler (1837). Yerine Akif Paşa getiril­di. Mülkiye Nezareti’nin ismini Dahiliye Nezareti’ne çevirdi. Altı ay sonra Mustafa Reşid Paşa’nın etkisi ile ve hastalığı neden gösterilerek görevinden alındı.

1839’da, Kocaeli mutassarrıflığına atandı. Halkın şikâyeti üzerine rütbesi indirilip Edirne’ye sürüldü ve mahkemeye verildi (1840). Şehzade Abdülhamid’in doğumu için yazdığı vc Abdülmecid’e sunduğu man­zume üzerine bağışlandı. İstanbul’a döndü. Hacca gitti. Dönüşünde 12 Mart 1845’de İskenderiye’de öldü.

Akif Paşa, Tabsıra adlı ünlü yapıtını Pertev Paşa’yı gözden düşürmek için yazmıştır. Ebüzziya Tevfik, Tabsıra’yı yeni nesrin öncülerinden biri olarak anar. Devrinde ilgiyi çekmiş, beş kez basılmış­tır. İlk baskısında tarih yoktur. Ayrıca Arthur Alric tarafından Un Diplomate Ottoman adıyla Fransızca’ ya da çevrilmiştir (1892). Münşeat-ı el-Hac Akif Efendi adlı yapıtı, resmi yazışmalarını ve bazı şiirleri­ni kapsar. Bunlar, Mabeyn’e yazdıkları, başkasının ağzından yazdıkları ve ilgi ve bağlılığını göstermek için bazı şahıslara yazdığı mektuplardan örnekler­dir. Eser-i Akif Paşa adlı ve torunu Akif Bey tarafından bastırılan yapıtının başında Akif Paşa’nın kısa bir yaşamöyküsü yer alır. Yapıt, mektuplarından örnekleri içerir. Muharrerat-ı Hususiye-i Akif Paşa ise sürgünde bulunduğu yerlerden ailesine yazdığı mektupları kapsar. Risaletü’l-Firasiye ve’s-Siyasiye, bazı eklerle Arapça’dan çevirdiği bir yapıttır.

Tanzimat’tan sonra resmi ve özel yazışmalarda yeni bir dil ve üslup deneyenlerin başında Akif ve Pertev paşalar gelir. Bunlar kendi daireleri ve yetiştir­dikleri kişilerle bir okul oluşturmuşlardır.

YAPITLAR:

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 4. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983