Ahmed Bey kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

23

Ahmed Bey kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1806-1855) Tunus Beyi. Osmanlı egemenliğine karşı çıkmış, ülkesinde Batılılaşma hareketini başlatmıştır. Hüseynî Hanedanı’nın dokuzuncu beyi Musta­fa’nın oğludur. 1837’de babasının ardından Tunus Beyi oldu. Bu yıllarda Osmanlılar, Viyana ve Aix-la Chapelle kongrelerinden sonra Tunus’ta zayıflayan varlıklarını güçlendirmek ve Tunus’u yeniden denetim altına almak istiyordu. 1830’da Cezayir’i almış olan Fransa ise, Tunus’ta Osmanlı egemenliğini istemiyor, bu nedenle Tunus’a bağımsızlığını koruması konu­sunda yardımcı oluyordu.

Ahmed Bey, Tunus Beyi olduktan sonra, vergi almaya gelen Osmanlı görevlilerini geri çevirdi. 1845’te Osmanlı yönetiminin Tunus’un bağımsızlığı­nı tanıdığını ilan etti. Bu tanıma, yalnızca kendi beylik dönemi için geçerliydi. Ama Osmanlı kaynak­larında Tunus’a bir hatt-ı şerif gönderildiği konusun­da kayıt yoktur. Resmi belgelerde Ahmed Bey, Ahmed Paşa olarak anılmakta, onu izleyen Mehmed ve Sadık beylerden de yine müşir ve paşa olarak söz edilmektedir. Bu durum Osmanlı Devleti’nin Tunus’ u kendisine bağlı saydığını göstermektedir.

1848’den sonra İngiliz Başkonsolosu Sir Stratford Canning’in aracılığıyla, Osmanlı yönetimi ile Tunus arasında bir uzlaşma sağlandı. Ahmed Bey 1849’da Sahel Valisi Sidi Muhammed ile padişaha armağanlar yolladı. 1854 Kırım Savaşı’nda da Osman­lı ordusuna destek olmak amacıyla 8.500 kişilik bir kıta gönderdi.

Ahmed Bey, Osmanlı egemenliği karşısında ba­ğımsızlığını koruyabilmek için Fransız yardımına bel bağladı. Bu nedenle, İngiltere’nin tüm çabalarına karşın Tunus’ta Fransız etkisi arttı. Yönetimi sırasın­da bir Batılılaşma hareketi başlattı. 1841’de köle ticaretini yasaklayarak kendi kölelerini serbest bırak­tı. 1846’da da İngiltere ve Fransa’nın teşvikiyle ülke içinde kölelik tümden kaldırıldı ve köle çarşısı kapatıl­dı. Yahudiler üzerindeki baskılar da azaltıldı.

Abmed Bey eğitimin, geliştirilmesi için çaba gösterdi. 1843’te Fransız rahibeleri bir kız okulu açtılar, ardından da bir Fransız rahip erkek okulu açtı. 1845’te her dinden erkek öğrencinin okuyabileceği Saint Louis College adlı bir okul kuruldu. Bu olay, Tunus’ta laik öğretimin başlangıcıydı.

1841-1848 arasında Fransız mühendislere ülke­nin haritasını çizdirdi. Kurmaya çalıştığı ordu, Fran­sız subaylarca eğitildi. Ayrıca, subay yetiştirmek amacıyla bir okul açıldı. Donanma için bir tersane kuruldu ve Porto Forina’da bir liman açıldı.

Ahmed Bey’in reformlar için yaptığı harcamalar, gösterişe düşkünlüğü ile birleşince mali sıkıntılar ortaya çıktı. Sebha Secumi kıyısında yaptırmaya başladığı saray, milyonlar harcandığı halde bitirileme­di. Ağır vergiler halkın yoksullaşmasına yol açtı. 1840’ta Tunus’ta, 1842’de Goletta’da ortaya çıkan ayaklanmalar güçlükle bastırılabildi. Kendisini izle­yen beyler zamanında ise Tunus’un iktisadı durumu iyice kötüleşti.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 2. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983