Yusuf Has Hacib Kimdir, Hayatı, Edebi Kişiliği

Yusuf Has Hâcib (Balasagunlu Yusuf). Karahanlı edip, şâir ve devlet adamı.

Yusuf Has Hâcib hakkındaki bilgilerin tek kaynağı, yine kendi eserine sonradan eklenmiş olan manzûm ve mensûr mukaddimelerdir. Buna göre Doğu Türkistan’daki Balasagun şehrinde, muhtemelen 1017-1019 yılında doğdu. Asil bir Türk ve Müslüman âileye mensup olduğu tahmin edilmektedir. Balasagun’da tahsil ve terbiye gördü. Karahanlı hizmetine girip, “Has Hâcib” ünvânını almadan önce Balasagunlu Yûsuf, olarak tanındı. Balasagunlu Yûsuf, kendini çok iyi yetiştirdi. Elli yaşlarındayken on sekiz ay içerisinde manzum olarak Kutadgu Bilig adlı meşhur eserini yazdı. Bu kitabı, Kaşgar’a gelip, 1070’te Karahanlı hükümdarı, edebiyat meraklısı Uluğ Kara Buğra Han’a arz etti. Kara Buğra Han, Türklerin ahlâk hukuk ve devlet idâresi ile törelerini çok güzel olarak dile getiren eseri, Balasagunlu Yûsuf’a, sarayında okuttu. Kutadgu Bilig Karahanlı Sarayında günlerce okunup, çok beğenildi. “Uluğ Has Hâcib” ünvânı ile başvezir yardımcılığı ile taltif edilerek, en yüksek Karahanlı devlet memuriyetlerinden biri verildi. Bu vazifesiyle “Y astroloji-2/yusuf-has-hacib” 266″ 199″ ûsuf Has Hâcib” olarak tanınıp, târih ve edebiyat literatürüne girdi.

Yûsuf Has Hâcib, İslâm-Türk edebiyatının eseri elimize geçen ilk yazardır. Devrinin bilgin bir yazarı ve Türk tefekkür târihinin mümtaz mütefekkiridir. Ehl-i Sünnet inancında olup, İslâm kültürünü de benimseyip, eserini münâcât, nât, cihâr yâr-ı güzîn’i övme ile süslemiştir.

Ölümü hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Eserin ilave kısmında kendisinden bahsederken, ihtiyarladığını, hayatını insanlara hizmet etmekle geçirerek ibâdete geç kaldığını belirtmektedir. Yûsuf Has Hâcib,  Kaşgar’da muhtemelen 1077’de vefat etmiştir. Türbesi bu kenttedir.