Yayla Kültürü ve Yayla Turizmi

58

Yayla
Kültürü ve Yayla Turizmi

 
Ülkemizde yaygın biçimde sürdürülen yayla
geleneği, Türk kültürünün önemli bir parçasını teşkil etmektedir.

Türkler gittikleri her yere de kendi
kültürlerinin yanı sıra komşu oldukları milletleri de etkilemiş ve onların kültürlerinden
de etkilenmişlerdir.

Yaylacılık ülkemizin coğrafi bölgeleri hatta
illerine göre kendine has kuralları (…) terminolojisi, (…) kullanılan aracı ve
gereci olan ayrı bir dünya, ayrı bir kültürdür. (s. 23)

Doğu Karadeniz Bölgesi coğrafi yapısı gereği,
1500-2000 metre rakımlı tepe ve düzlüklerde çok sayıda yayla barındırmaktadır.
Yaylalar 1500 m yükseklikten başlayarak yükselen çok zengin doğal peyzaj
özelikleri taşıyan ve doğal arberetum niteliğindeki alanlardır. Uzun yıllar
hayvancılık amaçlı kullanılan bu yaylaların son yıllarda eko turizm ve dinlenme
mekânları olarak karşımıza çıkması, zaman içinde yaylalardan yararlanma
biçiminde de değişimlerin yaşanmasına sebep olmaktadır.

…yaylacılığın kültürel temelleri ve kültürel
öğeleri günümüz yaylacılık uygulamalarında kısmen kaybolmuş ve buna bağlı
olarak yayla turizmi kapsamında sunulan ürün için de yaylacılığa ait birçok
kültürel elemanın yer almadığı bir durum ortaya çıkmıştır. (s. 24)

…yatırımların özellikle belli
destinasyonlarda yoğunlaşması, söz konusu destinasyonlarda başta çevresel olmak
üzere, sosyal ve kültürel yıpranmayı da beraberinde getirmektedir.

Kültür çoğu zaman bir toplum içinde yerleşmiş
ve paylaşılan tüm inanç tutum ve değerleri kapsar. Kültür kavramı içinde de hem
somut hem de somut olmayan elemanlar yer almaktadır. Bu elemanlar ise kültür
turizminin arz kaynakları niteliğindedir. (s. 25)

Turizmde ürün iki şekilde ortaya çıkmaktadır.
Bunlardan birincisi bir ülke veya bir yörenin, diğer bir ifadeyle bir
destinasyonun sahip olduğu tüm doğal, tarihi ve kültürel kaynakların
oluşturduğu turizm ürünüdür. İkincisi ise tüketicilerin yer değiştirmelerini
sağlayan ve tatil yapmalarına imkân veren tüm hizmetler, yani bir paket turu
oluşturan turistik hizmetlerin parçalarıdır. (s. 32)

Turistik ürünü oluşturan elemanlar:

a)   
Turisti çeken doğal ve
kültürel varlıklar

b)   
Turiste hizmet veren mekânlar

c)   
Ulaşım ve taşımacılık
hizmetleri (s. 32)

Turizm ürününde çekiciliği belirleyen
unsurlar doğal unsurlar, sosyo kültürel unsurlar, ekonomik unsurlar ve psikolojik
unsurlar olarak dört gruba da ayrılabilir. (s. 34)

Kırsal turizmin bileşenleri

Cazibe yerleri

Ulaşım

Kalacak yer

Hizmet

Destek hizmetleri

Olaylar

Aktiviteler için mekânlar (s. 69)

Artvin Yaylaları

Yusufeli
– Kaçkar Turizm Merkezi – Yaylalar Köyü

Yaylalar köyü, Yusufeli ilçesinin 53 km
batısındadır.

3200 m yükseklikteki köyde çeşme, elektrik,
sağlık ocağı gibi altyapı hizmetleri mevcuttur.

Yaylalar köyü, Kaçkar Dağlarına tırmanmak
isteyenlerin ara konaklama merkezi konumundadır.

3328 m. yükseklikteki Dilberdüzü, Kaçkar
Dağlarına zirvesine en yakın kamp yeridir.

Bölgede vaşak, ayı, yaban keçisi, kurt,
çakal, tilki gibi yaban hayvanları izlenip görüntülenebilir. (s. 98)

Kafkasör
Turizm Merkezi (Kafkasör Yaylası)

Artvin’in 10 km. güney-batısındadır.

Her yıl Haziran ayının son haftasında düzenlenen
ve 3 gün süren boğa güreşleri etkinlikleri (…) festival havasında geçmektedir.

Borçka
– Karagöl

Borçka-Camili yolunun 27 kilometresinden
doğuya ayrılan toprak yoldan 20 km. giderek Karagöl’e ulaşılır.

Göl çevresi ormanlarda vaşak, boz ayı, çengel
boynuzlu dağ keçisi, dağ tavuğu, yırtıcı kuşlar izlenebilir. Gölde alabalık
avlamak mümkündür. (s. 99)

Şavşat
– Karagöl

Şavşat’ın 30 km. kuzey-doğusundadır. Göl
çevresinde çeşitli yaban hayvanları yaşamaktadır.

Ardanuç
– Babilan Yaylası

Ardanuç ilçesinin 51 km. doğusundadır.

Yaylada altyapı hizmeti yoktur. Hafta
sonlarında yaylada kurulan pazarda köylülerin ürettiği gıda ürünleri, hayvan ve
çeşitli eşyalar satılır.

Bayburt Yaylaları

Kop
Dağı Turizm Merkezi – Kop Dağı Yaylası

Bayburt-Aşkale yolunun 40. kilometresindedir.

2918 m. yükseklikteki Kop dağında kış boyunca
kayak yapılabilmektedir.

Kayak merkezi olarak kullanıldığından yaylada
her türlü konaklama ve yeme içme yerleri bulunmaktadır.

Giresun Yaylaları

Kümbet
Yaylası

Giresun’un 52 km. güneyinde Dereli ilçe
sınırlarındadır.

1640 m. rakımlı yaylada alt yapı hizmetleri
tamamlanmıştır. (s. 102)

Kümbet’in 2 km. batısındaki Aymaç eşsiz bir
zirvedir. Aymaç’ta Temmuz ayının ikinci Pazar günü yayla şenlikleri
yapılmaktadır. Temmuz ayının üçüncü cumartesi günü Sis dağı Otçu şenlikleri
yapılmaktadır.

Kümbet yaylasında el dokuması kolan ve örme
sepet satılmaktadır. Kasaplarda sadece kuzu eti satılması, Kümbet yaylasının
özelliklerinden biridir.

Hanalanı
(Kulakkaya) Yaylası

Giresun’un 38 km. güneyindedir.

1500 m rakımlı yayla doğal botanik parkı
özelliği taşımaktadır. Tamamen bakir durumdadır.

Melikli
Obası Yaylası

Giresun’un 40 km. güneyindedir.

Bektaş
Yaylası

Giresun’un 59 km. güneyindedir.

2000 rakımlı yaylaya gidilen yol üzerindeki
Despot Kayası ve Gelin Kayası birer doğa harikasıdır.

Bektaş yaylasının 1 km. doğusundaki Kurttepe
mevkii, kışın kayak yapmaya uygundur.

Gümüşhane Yaylaları

Zigana
Turizm Merkezi – Zigana Yaylası

Zigana tünelinin 3,5 km ilerisindedir.
Trabzon’a 112 km. mesafededir.

2032 m. yükseklikteki Zigana yaylası aynı
zamanda kayak merkezidir. Her türlü alt yapı hizmeti tamamlanmış durumdadır.

Zigana, yaz aylarında çim kayağı, kış
aylarında kayak turizmine elverişli ender beldelerimizden biridir.

Şiran –
Tomara Şelalesi

Şiran ilçesinin 14 km. güney-batısında Tomara
şelalesine ulaşılır. 2 km. yakınında Seydibaba köyü bulunmasına rağmen şelale
ve çevresinin doğası bakirdir. (s. 104)

Altıntaşlar
(Kalis) Yaylası

Gümüşhane’ye 67 km. mesafededir. Yaylanın
içinden geçen Altıntaşlar deresinde alabalık boldur. Eskiler, zamanında
yayladan altın çıkarıldığını söyler.

Çam
Piknik

Gümüşhane-Bayburt yolunu takip edilerek
gidilen yaylada altyapı hizmetleri mevcuttur. (s. 105)

Ordu Yaylaları

Perşembe
Yaylası

Ordu’ya 124 km. mesafededir.

1350 rakımlı yaylada alt yapı hizmetleri
mevcuttur. Önemli bir panayır yeri olan yaylada Karga tepesi eşine az rastlanan
bir manzaraya sahiptir.

Keyfalan
Yaylası

Mesudiye ilçesine 20 km mesafededir.

Çambaşı
Yaylası

Ordu’nun 58 km. güneyinde Karadüz ilçe
sınırlarındadır. (s. 118)

Trabzon Yaylaları

Sera
Gölü Çevresi

Trabzon-Akçaabat yolunun 2 km. güneyindedir. Gölün
çevresi kamp ve piknik alanıdır.

Sultan
Murat Yaylası

Çaykara ilçesine 25 km. mesafededir. Yaylada
23 Haziran’da Sultan Murat, 20 Ağustos’ta Şehitler 15 Eylül’de Yayla Obası
şenlikleri yapılmaktadır. (s. 122)

Maçka-Şolma
Yaylası

Maçka’nın 22 km. batısındadır. Yolun 16
kilometresi zengin bitki örtüsüne sahip Kulin dağından geçer.

Maçka-Mavura
Yaylası

Maçka’nın 18,5 km. batısındadır.

Mavura yaylası ile Şolma yaylası arasındaki
3,5 km. orman manzaralı toprak yol, yaya yürüyüş için idealdir.

Maçka-Kiraz
Yaylası

Maçka’nın Gürgenağaç köyüne 7 km.
mesafededir.

1850 m. rakımlı yaylanın içinden geçen ırmakta
alabalık avlanabilmektedir. Çim kayağı da yapılan yaylada Temmuz ayının üçüncü
Cuma günü Ayeser şenlikleri yapılmaktadır.

Lapazan
Yaylası

Gürgenağaç köyünün güneyinde, 2200 rakımlı
yaylada yaz aylarında bile kar yığınları görülebilmektedir.

Maçka-Çakırgöl
Yaylası

Trabzon’a 65, Sümela Manastırı’na 25 km.
mesafededir. Kış turizmi için uygun coğrafi özelliklere sahiptir.

Çaykara-Uzungöl
Turizm Merkezi

Çaykara’ya 20 km. mesafedeki Uzungöl, yaz-kış
turist çeker. (s. 124)

Karadağ
Turizm Merkezi – Karadağ Yaylası

Akçaabat-Düzköy yolunu takip ederek ulaşılan
Karadağ Yaylası 1946 metre yüksekliğe sahiptir.

Temiz havasıyla özellikle akciğer hastalarını
tedavi amacıyla kendine çeken yayla da yaban hayatı da çok zengindir.

Karadağ
Turizm Merkezi – Hıdırnebi ve Kuruçam Yaylaları

Karadağ Yaylasına yakın mesafededir.

1742 rakımlı yaylada her yıl Temmuz ayında düzenlenen
Hıdırnebi şenliklerinin yapıldığı tepe, sahip olduğu manzarayla seyir terası
konumundadır.

Yörede yaşayan köylüler, kurulan Pazar
yerlerinde çeşitli yöresel eşyalar (sepet, kaşık, çorap, çanta vs.)
satmaktadırlar. (s. 125)

Tonya-Erikbeli
Turizm Merkezi – Erikbeli Yaylası

Tonya ilçesinin 24 km. güneyindedir.

Erikbeli Turizm Merkezi, bölgedeki pek çok
yayla yolunun birleştiği kavşaktadır.

Sazalan
Yaylası

Erikbeli Turizm Merkezinin 5 km.
batısındadır.

Sis
Dağı Yaylası

Erikbeli Turizm Merkezinin 25 km.
kuzeybatısındadır. Yaylada her yıl Temmuz ayında Sis Dağı Şenlikleri
yapılmaktadır. (s. 126)

Kadırga
Yaylası

Erikbeli Turizm Merkezinin 14 km.
doğusundadır.

2300 rakımlı yaylada her yıl Temmuz ayında
Kadırga Şenlikleri düzenlenmektedir.

Çatma
Obası Yaylası

Kadırga Yaylasının 9 km. güneyindedir. 2200
rakımlı yayla çeşitli efsanelere konu olmuştur. (s. 127)

Düzköy
(Haçka Obası) Yaylası

Düzköy ilçesinin 12 km. güneyindedir. Temmuz
ve Ağustos aylarında şenlikleri düzenlenen yaylada bulunan Haçkalı Baba Türbesi
de ayrıca ziyaretçi çekmektedir. (s. 128)

Paglar

Rize yaylalarına özgü, basit yayla evlerine/barınaklarına
pag denir. Tek göz olarak inşa edilen pagların inşasında taş kullanılır.
Çoğunda pencere bulunmaz. Duvarları toprağa gömülü olan pagların üzerleri
hartama, sac veya naylonla örtülür. (s. 159)

Çorbalar

Her yerde birinci yemek olarak alınan sulu
çorbalar Rize bölgesinde pek fazla bilinmez (tercih edilmez).  Birinci yemek olarak sofraya gelenler
genellikle tava yemekleridir. Bu yemekler sofraya sıcak olarak getirilirler. (s.
176)

Fudala: Met oyununda yedek oyuncu

Halgın: İçinde hayvan yiyeceği pişirilen bakırdan
yapılan büyük kazan. Ovak da denir.

Rize

Çamlıhemşin
Ayder Yaylası Turizm Merkezi

Ayder’i şifa yaylası olarak tanımlayan
özellikleri; havası, suyu, kaplıcası ve balıdır.

260 metre derinden çıkan kaplıca sularının
başta romatizma, kireçlenme olmak üzere pek çok hastalığa iyi geldiği
biliniyor. (s. 210)

İkizdere
– Anzer Yaylası Turizm Merkezi

Anzer Yaylası trekking, kayak, rafting, jeep
safari gibi yaz-kış turizm aktivitelertinin doğa sporlarının
gerçekleştirilmesine imkân sağlamaktadır.

İkizdere Vadisi 2460 bitki türü ile Türkiye
florasının % 28’ini barındırmaktadır.

Bölgedeki 43 kuş türü Bern Listesi “Mutlak
Koruma Altındaki Türler” listesinde, 14 kuş türü ise “Koruma Altındaki Türler”
listesinde bulunmaktadır. (s. 220)

Dağ horozu tüm dünyada sadece Kafkasya’daki yüksek
dağlarda yaşayan bir kuş türüdür.

Yaklaşık 2000 metre civarında yaşayan dağ
horozlarının yaşamının büyük bir kısmı soğuk ve karla mücadele ederek geçiyor. (s.
223)

İkizdere-Çağırankaya
Yaylası

İkizdere’nin 25 km. doğusunda 3200 metre rakımdadır.

Çamlıhemşin-Aşağı
ve Yukarı Kavran Yaylaları

Aşağı Kavran Yaylası Ayder’e 10 km.
mesafededir. İki Kavran yaylası arasındaki mesafe 3 kilometredir. Yukarı Kavran
Yaylası, Kaçkar Dağının zirvesine 8 km mesafededir. Bu yayla, Kaçkar Dağına
tırmanış yapacak dağcıların ilk kamp yeridir.

Pokut
Yaylası

Çamlıhemşin’in üstünde, 2100 metre
yüksekliktedir. Manzarası, bu yaylanın başta gelen cezbidir.

Elevit
Yaylası (Yayla Köy)

Çat yaylasının 7-8 km yukarısındadır.

Palovit
Yaylası

Kaçkar Dağının kuzey-batı yamacında yer alan
Palovit Yaylası, Çamlıhemşin’e 80 km mesafededir. (s. 228)

Hazindak
Yaylası

2040 rakımlı yaylada 25-30 yayla evi vardır.

Kale
Yaylası

2800 rakıma sahiptir. Fırtına nehri bu köyün
sınırları içinde doğar. Erzurum, İspir ve Artvin-Yusufeli’ne geçit veren
yapısıyla eskiden yük kervanlarının geçiş yaptığı tarihi bir köydür. (s. 229)

Çiçekli
Yayla

Çamlıhemşin’e 55-60 km mesafededir.

Baş
Yayla

Kale Yaylasının 3 km. doğusunda yer alır.

Gito
Yaylası

2000 rakımlı, doğa harikası bir yayladır.

Hemşin-Sıra
Köy Yaylaları

Verçenik
Yaylası

Çamlıhemşin’e 60 km mesafedeki Verçenik,
kampçılar için ideal bir yerdir.

Samistal
Yaylası

Sal
Yaylası

Kaçar
Yayları

Aşağı
Çeymakcur Yaylası

Yukarı
Çeymakcur Yaylası

Palakcur
Yaylası

Hacivanak
Yaylası

Apivanak
Yaylası

Ambarlı
Yaylası

Avusor
Yaylası

Amlakit
Yaylası

Trevit
Yaylası

Ovit
Yaylası

Karunç
Yaylası

Sırt
Yaylası

Karap
Yaylası

Meleskur
Yaylası

Tobamzga
Yaylası

Komati
Yaylası

Koçdüzü
Yaylası

DOKA, DKBB

2013