Tarihi Eserler

Yapılarda Demir ve Çelik

Demir ve çelik yüksek taşıma güçleriyle olduğu kadar çok yönlü kullanımlarıyla da önde gelen malzemeler arasında yer alırlar. Cam ile birlikte kullanılmaları önemli aydınlatma sorunları yaratmadan geniş alanların örtülebilmesini sağlar. Demir ya da çelik iskelet taşıyıcılar 19. yy’m sonlarına doğru yeni bir mimarlık biçiminin, gökdelenlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. 20. yy’da ise üstün nitelikli çelik direkler ve kablolar ile ağ strüktürler yapılmıştır. Donatı olarak çimento ve betonla birlikte kullanılabilir olmaları da bu malzemelerin taşıyıcı gücünü yükselterek yeni yapım olanakları yaratmıştır. Demir ya da çeliğin taşıyıcı olarak kullanıldığı bazı önemli yapılar şunlardır: Paris’te Theâtre Français (ilk demir çatı konstrüksiyonu, açıklık 26 m), 1786-1790; İngiltere’de Salford’da Dokuma Fabrikası (dökme demir kiriş ve kolonlar), 1801; Paris’te Tahıl Hali (ilk dökme demir kubbe, açıklık 40 m), 1809-1811; İngiltere’de Kew Botanik Bahçesindeki Palmiyeler Evi (çelik-cam konstrüksiyon), 1844-1847; New York’ ta Harperve Kardeşleri Yayınevi (dökme demir cephe öğeleri), 1854; Londra’da St. Pancreas istasyonu (çelik kemerler ve cam ile oluşturulan çatı konstrüksiyonu, açıklık 78 m), 1863-1868; New York’ta Brooklyn Köprüsü, (19. yy’m en uzun asma köprülerinden, açıklık 468 m), 1869-1883; Fransa’da Noisiel-sur Marne’da Menier Çikolata Fabrikası (ilk gerçek çelik iskelet), 1871-1872; Şikago’da Home Sigorta Şirketi (çelik iskeletti gökdelenlerin başlangıcı, yükseklik 10 kat), 1883-1885; Paris Uluslararası Sergisi’n-de Makineler Salonu (bu tarihe değin üstü örtülen en geniş yapı, açıklık 110 m), 1889; New York’da Empire State Gökdeleni (20. yy’m en yüksek çelik iskeletti yapılarından, yükseklik 102 kat-381 m), 1931; San Francisco’da Golden Gate Köprüsü (20. yy’m en uzun asma köprülerinden, açıklık 1280 m), 1937; Münih Olimpik Stadyumu (en büyük ağ strüktürlerden), 1968-1972; ABD’de New Orleans’da Louisiana Salonu (en büyük çelik kubbe, açıklık 207 m), 1975; ABD’de West Virginia’da New River Gorge Köprüsü (en büyük çelik kemer, açıklık 518 m), 1976.

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi