William Henry Perkin Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

23

PERKİN, William Henry (1838-1907)

İngiliz sanayi kimyacısı. İlk sentetik boya olan anilin morunu elde etmiş ve organik sentez kimyasının gelişmesine katkıda bulunmuştur.

12    Mart 1838’de Londra’da doğdu, 14 Temmuz 1907’de Londra yakınlarında, Middlesex’teki Sudbury’ de öldü. 1853’te Londra’daki Kraliyet Kimya Koleji’nde öğrenime başlayarak, organik kimyacı A.W. von Hofmann’m öğrencisi oldu; 2 yıl sonra da asistanlığına getirildi. 1856’da, mor renkli anilin boyasının sentezini gerçekleştirerek buluşunun patentini aldı ve ertesi yıl Londra yakınlarındaki Green-ford Green’de bir fabrika kurdu. Kısa sürede oldukça büyük bir servet yapan ve 1874’te fabrikasını satarak kendisini tümüyle organik kimya araştırmalarına veren Perkin, 1866’da Royal Society üyeliğine seçildi, 1889’da bu kuruluşun Royal madalyasıyla ödüllendirildi, 1906’da da “Sir” unvanı aldı.

Kendisiyle aynı adı taşıyan oğlu William Henry Perkin (1860-1929) de, Almanya’daki Würzburg ve Münih üniversitelerinde kimya öğrenimi görerek, Baeyer’in öğrencisi olmuş, 1887’de Edinburgh’taki Heriot-Watt College’da, 1892’de Manchester’daki Owens College’da ve 1912’den sonra Oxford Üniversitesi’nde organik kimya profesörü olarak görev yapmıştır. Dört karbon atomlu halkalardan oluşan çevrimsel (siklik) propan ve bütan türevlerini elde ederek, karbon halkalarının yalnızca beş ya da altı atomlu olabileceğine ilişkin inancı yıkan, sentezleme yöntemiyle birçok doğal maddenin yapısının anlaşılmasını sağlayan ve özellikle kâfuru, terpenler ve alkaloitler üzerindeki çalışmalarıyla tanınan oğul Perkin, 1890’da Royal Society üyeliğine seçilmiş, 1925’te Royal madalyasıyla ödüllendirilmiştir.

Perkin, Hofmann’m asistanlığını yaptığı dönemde, hocasının önerisiyle, taşkömürü katranından elde edilen ve anilinin homoloğu olan tolüidin adlı maddeden sentetik kinin elde etmek üzere çalışmaya başlamış, ancak başarı sağlayamamıştı. 1856’da aynı deneyi bu kez doğrudan doğruya anilinle yinelediğinde, renksiz bir sıvı olan anilin ile potasyum bikromat karışımının koyu mor renkte bir çökelti oluşturduğunu gördü ve bu çökeltiyi alkolle yıkayınca, parlak mor renkte bir çözelti elde etti. Buluşunu denenmek üzere Iskoçya’daki bir tekstil fabrikasına gönderen Perkin, olumlu sonuç alındığını öğrenince ertesi yıl kendi fabrikasını kurarak, “anilin moru” diye anılan sentetik boyanın sanayi çapında üretimine geçti. On sekiz yaşında genç bir kimya asistanının, büyük ölçüde rastlantı sonucu ürettiği bu ilk sentetik boya,
sonradan anilin kökenli olmayan tüm sentetik boyaların da “anilin boya” diye adlandırılmasına yol açarak büyük bir boya sanayiinin doğuşunu hazırladığı gibi, tekstil sanayiinin hızla gelişmesini sağlamış ve kömür katranının damıtma artıkları için geniş bir kullanım alanı yaratmıştı.

1868’de, asetik anhidrit ile salisilik aldehitin sodyum tuzundan ilk sentetik parfümlerin hammaddesi olan kumarini elde eden Perkin’in buluşları, organik sentez kimyasının kurulmasına ve yalnızca doğal maddelerin değil, doğada bulunmayan yüzlerce maddenin de sentezinin gerçekleştirilmesine olanak tanıyarak, sentetik boya, parfüm ve ilaç sanayiinin hızla gelişmesini ve doğal maddelere bağımlılığın giderek azalmasını sağlamıştır.

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi