SÜFYÂN BİN UYEYNE KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

 Ebû Muhammed el-Hilâlî el-Kûfî, pek meşhur bir zâttır. (107) târihinde Kûfe’de doğmuş, (198) târihinde Mekke’de vefat etmiştir.

Mevki-i  İlmîsi:

Süfyân b. Üyeyne pek yüksek bir müfessir, bir muhaddis, bir fakıyhdir. Muhaddisü’l-Harem unvanını hâiz bir allâme idi. Amr b. Dînar, Zührî, Ziyâd b. Alâka gibi zevattan hadîs istima’ etmiştir.    Kendisinden de A’meş, İbn-i Cüneyc, Şu’be, Îbnü’l-Mübârek, İmâm-ı Şafiî, Ahmed b. Hanbel, Ishâk b. Raheveyh gibi meşâhîr hadîs rivayet etmişlerdir.

Süfyân’ın rivayet ettiği hadîsler ile ihticâc hususunda bütün ümmet müttefikdir. Çünkü hıfz ile, fakahet ve emânet ile mevsûf idi. Şu kadar var ki, bâzı rivayetlerinde tedlîs vardır, yâni râvîlerden bâzılarının ismi zikredilmemiştir. Fakat isimleri terk edilen râvîler sikattan oldukları cihetle bu tedlîs mahzurlu görülmemiştir.

Takrîb’de deniliyor ki : “İbn-î Uyeyne sikadır, hafızdır, fakıyhdir, imam­dır, hucceîdir. Şu kadar var kî, son günlerinde hafızası tağayyür etmişti.”

İmâmı Şafiî diyor ki : “Ben ahkâma müteallik hadislerin otuzu müstesna olmak üzere mütebakisini İmâm-ı Mâlik’in yanında bulmuştum. Süfyân b. Uyeyne’nin yanında ise altıdan başka hepsini buldum ve hadîsi tefsir ve îzâh hususunda ondan daha güzelini görmedim.”

İbn-i Vehb de demiştir ki : “Ben tefsire Süfyân b. Uyeyne’den daha âlim bîr kimse bilmiyorum.”

Süfyân b. Uyeyne : [98] âyet-i kerîmesinin tefsirinde Hazret-i Huzeyfe’den şöyle nakletmiştir  : “Bu, Allah yolunda fakirlikten korkarak nafakayı terk etmekten ibarettir.”

Yâni, cihad yolunda nafaka ile, levâzım-ı harbiye ile mücehhez bulun­malıdır. Fakirlik endişesiyle bu yolda emvali bezi etmekten kaçınmamalı­dır. Çünkü aksi takdirde insan kendisini tehlikeye atmış olur.

Süfyân b. Uyeyne, Sahîhü’l-Buhârî’nin ilk sahîfesini tezyîn eden şu Hadîs-i Şerifin de râvîlerindendir :

Meâl-i şerifi : “Ameller ancak niyetlere göredir ve her kimse için ancak niyyet ettiği şey vardır. İmdi, her kimin hicreti, bulacağı bir dünyâya veya evleneceği bir kadına ise, hicreti Allah’a ve Resulüne değil, muhaceret etti­ği şeye âiddir, müteveccihtir. Yâni her amelin hükmü, kıymeti sahibinin niyyetine göre olur.”

Velhâsıl, Süfyân b. Uyeyne pek fâzıl,    muhterem bir zattır. Latif bir ahenk ile hadîs rivayet ederdi. Yetmiş kerre haccetmişti. (Et-Tefsir), hadise dair( El-Câmi) ünvanlı eserleri vardır. Rahmetu’ llahi, aleyh.

Me ‘hazlar: Umdetü’l-Kaarî,  Tezkiretü’l-Huffâz,   Tezkiretü’l-Huffâz  Hâşiyesi, Mevzûâtü’l-Ulûm, Lübâbü’n-Nükul fî Esbabi’n-Nuzul.[99]

   KAYNAK: Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi (Tabakatü’l-Müfessirin), Bilmen Yayınevi