Sosyal Kaytarma – Grup Etkisi

 

Diyelim ki sizden ya tek başınıza ya da başka birkaç kişiyle beraberken mümkün olduğunca yüksek ses çıkararak el çırpmanız ya da bağırmanız istendi. Sizce tek başınıza olduğunuzda mı daha yüksek ses çıkartırsınız yoksa başkalarıylayken mi? Ya da diyelim grup olarak sizden bir tuğla ne gibi farklı şekillerde kullanılabilir, bu konuda mümkün olduğunca çok fikir üretmeniz istendi. Aynı görev size tek başı- nızayken verilseydi mi daha çok fikir üretirdiniz yoksa grup içindeyken mi?

Bu sorulara cevap arayan sosyal psikologlar, bir hedefe doğru grup içinde ça- lışmanm — aynı hedefe doğru tek başına çalışmaya kıyasla — motivasyonu ve sarf edilen eforu düşürebildiğim göstermiş; buna “sosyal kaytarma” (social loafing) adı­nı koymuşlardır. Örneğin bir çalışmada deneklerin gözleri bağlanmış ve onlara bir halat çekme yarışında oldukları söylenmiştir. Yapmaları gereken, halatı tüm güçle­riyle çekmektir. Aslen her seferinde tek başlarına olmalarına rağmen, onlara hala­tı bazen tek başlarına çekmekte oldukları söylenmiştir, bazense grup içinde. Araş­tırmacılar, “birlikten kuvvet doğar” deyişinin aksine, halatı başkalarıyla birlikte çektiğini sanan deneklerin, tek başlarına çektiğini sananlara kıyasla yüzde 18 da­ha az güç sarf ettiğini bulmuşlardır.

Sosyal kaytarma, grup çalışmasının yer yer kaçınılmaz olduğu iş ve okul ortam­larında ciddi bir sorun olabilir. Sosyal kaytarmayı arttıran ve azaltan faktörlerin far­kında olmak bu açıdan önemlidir. Sosyal psikologlar, bireyin grup içinde sarf etti­ği şahsi çabanın belli olmadığı, belirlenmesinin güç olacağı durumların sosyal kay­tarmayı tetiklemekte kritik rol oynadığını göstermektedir — şahsi eforun gözetlene­ceğini bilmek sosyal kaytarma eğilimini azaltır. Bireylerin kendi katkılarının nihai performans üzerinde anlamlı bir etkisi olacağına inanmaları, yapılan işi içtenlikle ilgi çekici, anlamlı ya da önemli bulmaları, küçük ve birbirine bağlı bir grup için­de çalışmaları da sosyal kaytarmayı azaltan faktörlerdendir.