Sergey Vitte Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

30

VİTTE, Sergey Yulyeviç (1849-1915)

Rus devlet adamı. Maliye bakanlığı sırasında Rusya’nın sanayileşmesi için çalışmıştır.

29 Haziran 1849’da Tiflis’te doğdu, 13 Mart 1915’te Petrograd’da (bugün Leningrad) öldü. Babası yüksek dereceli bir devlet memuruydu. 1870’te Odessa’daki Novorossiyski Üniversitesi’nde fizik ve matematik öğrenimini tamamladı ve Odessa Demiryolları’ nda memur oiarak çalışmaya başladı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Odessa Demiryolları’ mn başına getirildi. Bu görevindeki başarısı 1889’da Maliye Bakanlığı’na bağlı Demiryolları Dairesi’nin müdürlüğüne atanmasına yardımcı oldu. Bu görevindeyken, Şubat 1892’de ulaştırma bakanlığına, altı ay sonra da maliye bakanlığına getirildi.

Çarlık Rusya’sının büyük devletler arasındaki yerini koruması için Batı modeline uygun bir iktisadi gelişme çizgisi izlemesi gerektiğini savunan Vitte, bakanlığı sırasında koruyucu gümrük tarifeleri ve çeşitli teşvikler aracılığıyla sınai gelişmeyi hızlandırmaya çalıştı. Merkez Bankası’nı yeniden örgütleyerek sanayiye ucuz kredi olanakları sağladı; mühendislik, denizcilik gibi konularda eğitim veren okullar kurdurdu. Ülkeye yabancı özel sermaye yatırımlarını çekmek ve dış borç almayı kolaylaştırmak amacıyla 1897’de rubleyi altın standardına bağlamasını izleyen dönemde, Rusya’nın İngiltere, Fransa, Belçika ve Almanya gibi Avrupa devletlerinden aldığı borçlar hızla arttı ve sanayide etkinlik gösteren anonim şirketlerin hisse senetlerinin üçte biri yabancı girişimcilerin eline geçti.

Dolaylı vergileri artırarak ve işletmeleri gelir vergisine tabi tutarak çoğalttığı hazine gelirlerini ülkedeki demiryolu ağım geliştirmede kullanan Vitte’ nin yönetimi sırasında, ülkedeki demiryollarının uzunluğu 6.5 kat arttı; 1891’de yapımına başlanan ve Urallar’ı Vladivostok’a bağlayan Trans-Sibirya De-miryolu’nun ulaşıma açılması, bir yandan Sibirya’nın kolonileştirilmesine hız kazandırırken, öte yandan Rusya’nın Uzakdoğu’da önemli bir stratejik üstünlük elde etmesine yardımcı oldu.

Vitte, iktisadi gelişmenin kesintiye uğramaması için Rusya’nın barışçı bir dış politika izlemesi gerektiğini savunduğundan, askeri harcamaların artırılması isteğine sürekli olarak karşı çıktı. Bu tutumuyla, Japonya’nın Uzakdoğu’daki yayılmasının ancak savaşla durdurulabileceğini, savaşın hızla gelişmekte olan devrimci hareketi baskı altına almak için de tek yol olduğunu ileri süren kesimlerin hedefi durumuna geldi. Bunun yanı sıra izlediği iktisat politikalarıyla karşısına aldığı büyük toprak sahiplerinin de yükselen muhalefetiyle karşı karşıya kaldı. Sonunda, Ağustos 1903’te çar II.Nikolay tarafından bakanlıktan alınarak simgesel bir önem taşıyan bakanlar komitesi başkanlığına atandı.

1904-1905 Rus-Japon Savaşı’nda Rusya’nın uğradığı yenilginin ardından Japonya’yla barış antlaşmasını imzalayan kurula başkanlık etti. Temmuz 1905’te çar II.Nikolay tarafından başbakanlığa getirildi. Bu görevi sırasında, aldığı tüm önlemlere karşın Ocak 1905’te başlamış olan devrimi bastıramamış olan çarın, anayasal bir yönetim kuracağına ve basın, toplantı ve konuşma özgürlüklerini tanıyacağına söz verdiği “Ekim Bildirgesi”ni hazırladı ve kaleme aldı. Rusya’nın ilk anayasal hükümetinin başkanı sıfatıyla, 1905-1906 kışında, grevlerin ve köylü ayaklanmalarının bastırılmasında önemli bir rol oynadı. Aynı dönemde Rusya’nın İngiliz ve Fransız bankerlerden 2.5 milyar rubleye yakın borç almasını sağlayarak iflas durumuna gelmiş olan hâzineyi bunalımdan kurtarmaya çalıştıysa da Mayıs 1906’da başbakanlık-
tan istifa etmek sorunda kaldı. Devlet Konseyi üyeliğini sürdürmesine karşın, bir daha etkin bir siyasi görev üstlenmedi.

• YAPITLAR (başlıca): Vospominaniya, (ö.s.), A.L. Sidorov, (yay.), 1921, (“Anılar”).

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi