Roy Chapman Andrews kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

26

Roy Chapman Andrews kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1884-1960) ABD’li doğabilimci ve gezgin. Doğu ve Orta Asya’ya yaptığı inceleme gezileriyle, özellikle soyu tükenmiş memelilere ve sürüngenlere ilişkin paleontolojik bulguların zenginleş­mesine katkıda bulunmuştur. 26 Ocak 1884’te Wisconsin Eyaleti’nin Beloit kentinde doğdu. Doğa araştırmacısı olmaya küçük yaşta karar verdiği için, 1906’da Beloit College’ı bitirir bitirmez New York’a giderek, zengin doğa tarihi koleksiyonuyla ünlü American Museum of Natural History’ye başvurdu. Bir süre temizlik işle­rinde ve hayvanların tahnitlenip doldurulmasında çalıştıktan sonra, ilgisiyle yöneticilerin dikkatini çe­kerek araştırma gezilerine katılmaya başladı. 1908’de çıktığı ilk inceleme gezisinden başlayarak 1914’e değin Alaska, Doğu Hint Adaları, Borneo, Selebes Adaları, Japonya ve Kuzey Kore’yi dolaştı. Müzenin Asya Araştırmaları Bölümü’nün başkanlığına getiril­dikten sonra, 1916-1917’de Tibet, Birmanya ve Gü­neybatı Çin’e, 1919’da Kuzey Çin ve Moğolistan’a, 1921’ve 1925’te de Orta Asya’ya olmak üzere üç büyük gezi düzenledi. 1935 yılında müzenin yönetici­liğim üstlenen Andrews, 1942’de bu görevden emekli­ye ayrılarak yaşamının sonraki yıllarını gezi notlarını derleyip yayımlamak ve Asya’yı tanıtıcı konferanslar düzenlemekle geçirdi. 11 Mart 1960’ta California’nın Carmel kentinde öldü.

Andrews, 1908’de Alaska’ya ve 1909’da “Albatross” adlı araştırma gemisiyle Doğu Hint Adaları, Borneo ve Selebes adalarına yaptığı ilk gezilerde özellikle balinaları ve diğer deniz memelilerini incele­miş, kısa sürede bu alanda uzmanlaşmıştı. Bugün American Museum of Natural History’de bulunan ve onun çabalarıyla oluşturulan deniz memelileri kolek­siyonu, dünyanın en zengin koleksiyonlarından biri­dir. 1915’ten sonra daha çok kara araştırmalarına ağırlık veren ve müzenin Asya Araştırmaları Bölümü’ ne başkanlık etmeye başlayan Andrews, her şeyden önce, bazı bilim adamlarının savunduğu gibi, ilk insanın ve pek çok hayvan türünün beşiğinin Orta Asya olup olmadığını araştırmak niyetindeydi. 1916’da bu amaçla Güneybatı Çin’e bir sefer düzenlediyse de, I.Dünya Savaşı nedeniyle araştırmalarına ara vermek zorunda kaldı. Savaş bitene değin ABD’ nin Pekin’deki deniz üssünün haberalma örgütünde görevlendirildi.

Savaşın bitiminde ülkesine dönen Andrews, 1919’da Amerikan hükümetinin parasal desteğiyle çıktığı ikinci Asya gezisi sırasında, Moğolistan’da, taşıllaşmış ilk dinozor yumurtalarını buldu. Bu gezi­sine ilişkin notlarını ve görüşlerini 1921’de yayımladı­ğı Across Mongolian Plains (“Moğolistan Ovalarını Aşarken”) adlı kitabında toplayan Andrews’ün en verimli gezisi o tarihten sonra yaptığı üçüncü Asya gezişidir. Orta Asya’nın, özellikle Çin ve Moğolis­tan’ın jeoloji açısından en az incelenmiş bölgelerini araştırırken Gobi Çölü’nde yeni bir jeolojik katmana ve zengin bir fosil alanına rastladı; o güne değin varlığı bilinmeyen memeli ve sürüngenlerin fosilleri­ni, Güney Asya’daki Bülucistan bölgesinde, bilinen kara memelilerinin en büyüğü olan, 8 m uzunluğunda ve 6 m yüksekliğindeki, gergedana benzeyen haluc-hitheriumun kafatasını ve diğer iskelet parçalarını, dinozorların öncülü olan yaklaşık 2,5 m boyundaki sürüngen protoceratopsun kemiklerini ve yumurtala­rını, tarihöncesi insan yaşamının izlerini buldu. Yöre­deki siyasal karışıklıklar nedeniyle 1930’da ABD’ye dönen ve bu önemli gezisini The New Conquest of Central Asla (“Orta Asyanın Yeniden Keşfi”) ad” yapıtında anlatan Andretvs’ün Asya araştırmaları, jeoloji, zooloji, özellikle de paleontoloji ve paleobotanik alanındaki çalışmalara ışık tutmuştur.

YAPITLAR:

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 14. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983