Richard Arkwright kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

0
43

Richard Arkwright kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1732-1792) İngiliz mucit ve sanayici. İplik bükme makinesini geliştirmiş ve dokuma sa­nayiinin kurulmasına öncülük et­miştir. 23 Aralık 1732’de Lancashire’daki Preston kasa­basında doğdu. 3 Ağustos 1792’de Derbyshire’ın Cromford kasabasında öldü. Geçim sıkıntısı çeken çok çocuklu bir ailenin oğlu olduğu için okumaya fırsat bulamadan çalışmak zorunda kaldı. Önce ber­ber çıraklığı yaptı, daha sonra bir birahane işletip tüm parasını yitirince kent kent dolaşarak perukluk saç toplamaya başladı. Bu yolculuk sırasında kendi ken­dini eğitti. 1760Tn sonuna doğru doğduğu kente döndü ve bir iplik bükme makinesi yapmaya girişti. Sonuçta, ingiliz dokuma sanayiinin büyük adları arasına girdi ve o zamana değin hiçbir sanayicinin ulaşamadığı denli büyük bir servet yaptı. 1786’da kendisine “Sir” ünvanı verildi.

İngiltere’ye gezginler aracılığıyla Hindistan’dan gelen mekik, 16. yy’da daha da geliştirilerek kaba yün ve pamuk ipliğini kopuksuz eğirebilen Saksonya mekiğine dönüşmüştü. Ardından üç beş mekik bir arada kullanılarak tezgâh düzenine geçildi. 1733’te Kay, enli kumaşları da aynı kalitede dokuyabilecek bir tezgâh yaptı. Otomatik makinelerin de ilk örneği olan bu tezgâh sayesinde üretim arttı. 1738’de Lewis Paul ve John Wyatt, değişik hızlarda dönen makara, silindir ve konilerden oluşan bir büküm makinesi yaparak bu sistemi su gücüyle çalıştırmayı denediler. Bütün bu deneyimlerden yararlanma olanağım bulan Arkwright, bu makineye çok benzeyen bir makinenin yapımına girişti. Bu girişim için parasal destek bul­mak amacıyla Nottingham’a giderek bir ortaklık kurdu. Önce at gücüyle çalıştırmayı denediği makine­sini daha sonra su gücüyle çalıştırdı. 1769’da bu su tezgâhının patentini aldı. 1767’de Hargreaves de buna benzer bir makine geliştirmişti, ancak, yalnızca atkı ipliği üreten bu makinenin ürünleri pek sağlam değildi. Arkwright’ın su tezgâhı ise daha sağlam atkı ipliği üretebiliyordu. Ancak, sağlam olması için yal­nızca ketenden üretilen çözgü iplikleri, saf pamuklu dokuma üretimine geçilmesini engelliyordu. Arkwright, pamuk ipliğini “haşıl” denilen birtakım işlem­lerden geçirerek keten kadar sağlam pamuklu çözgü ipliği elde edince, bu engel ortadan kalkmış oldu. Artık Hint ve Çin pamuklularının kalitesine ulaşılabi­lirdi. Tarama makinesini de geliştiren Arkwright, eğirmekten taramaya dek iplik dokumanın tüm evre­lerini makineleştirdi. Nottingham’dan başlayarak İn­giltere’nin çeşitli bölgelerinde fabrikalar kurdu. Orta­ğının ölümü üzerine de 5.000 işçinin çalıştığı şirketle­rin tek sahibi durumuna geldi.

Pamuklu dokumacılığın İngiltere’de gösterdiği bu hızlı değişimde, iç piyasayı kaplayan Hint ve Çin pamuklu dokumalarıyla, içerde üretilmekte olan yün­lülerin rekabetinin de payı vardı. Satın alma gücü düşük olan halkın ucuz pamuklu dokumaya rağbeti, yünlü dokuma sanayicilerini önlem almaya zorlamış, parlamentonun onayıyla pamuklu dokuma dışalımı yasaklanmıştı. Ancak bu önlem, var olan talebi yok edemediği gibi beklenenin tersine pamuklu dokuma­cılığın ülke içinde gerçekleştirilmesine yol açtı. Pa­muklu dokumacılığın, geleneksel lonca sisteminin katı sınırlan dışında örgütlenmiş olması teknolojik gelişimi hızlandırıcı bir etken olmuştur. Pamuklu dokumacılığın fabrika düzeyinde gerçekleştirilmesi ve sanayi haline gelmesi, İngiltere’deki sanayi devrimi sürecini hızlandırarak, öteki etkenlerle birlikte top­lumsal dönüşümün koşullarını hazırlamıştır. Arkwright, böyle bir dönemde, ortamı ve bilgi birikimini yerinde değerlendirerek gerçekleştirdiği teknolojik atılımla önemli bir yere sahiptir.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 8. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983