Peter Waage Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

33

WAAGE, Peter (1833-1900)

Norveçli kimyacı. Kimyasal tepkimelerin hızına ilişkin “kütle etkisi yasasını geliştirmiştir.

29 Haziran 1833’te Flekkefjord yakınlarındaki Hidra Adası’nda doğdu, 13 Ocak 1900’de Oslo’da öldü. Kristiania Üniversitesi’nde görmekte olduğu tıp öğreniminin üçüncü yılında mineralbilim ve kimya alanlarına yönelen Waage, 1858’de yayımladığı bir araştırmasıyla bilim çevrelerinin dikkatini çekti ve henüz öğrenimini tamamlamamış olmasına karşın öğretim kadrosuna alındı. Ertesi yıl kazandığı bir bursla Fransa ve Almanya’yı içeren ve büyük bir bölümü Heidelberg Üniversitesi’nde R.W.Bunsen’in yanında geçen bir geziye çıktı. 1862’de döndüğü Kristiania Üniversitesi’nde kimya dersleri vermeye başlayan, 1866’da profesörlüğe yükseltilen Waage, yaşamının her döneminde toplumsal konulara da ilgi duymuş ve gençlerin dini örgütlerde bir araya gelmelerini amaçlayan çalışmalara katılmıştır.

Waage, adını, kimyacı ve matematikçiC.M.Guld-berg ile birlikte geliştirdiği “kütle etkisi yasası” ile duyurdu. Waage ve Guldberg, 1864’te Norveç Bilimler Akademisi’ne sundukları bir çalışmada termodinamik dengeye yönelik kimyasal bir tepkimenin hızının, tepkimeye katılan öğelerin etkin kütlelerinin (çözeltilerde derişikliklerinin) belirli bir kuvvetiyle orantılı olduğunu gösterdiler. Waage’nin üç yüze yakın deneyine dayanan ve Guldberg’in kuramsal katkılarıyla geliştirilen kütle etkisi yasasına göre, denklemi mX + nY + pZ —> T olan bir tepkimenin hızını (r) veren matematiksel anlatım, C etkin kütle ya da derişikliği, k hız sabitini gösteriyorsa r =k (Cx)m. (Cy)n. (Cz)p biçimindedir. Önceleri bilim çevrelerinin ilgisini çekmeyen bu yasanın önemi, 1877’de Alman kimya bilgini W.Ostwald’ın yaptığı deneylerle kanıtlandıktan ve ertesi yıl Van’t Hoff tarafından yeniden bulunduktan sonra anlaşılabilmiş ve bu yasaya termodinamiğin en önemli bulguları arasında da yer verilmiştir.

• YAPITLAR (başlıca): Etudes sur les affinites chimiques, (Guldberg ile), 1867, (“Kimyasal İlgiler Üzerine Çalışmalar”).

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi