Niyazi Mısri Kimdir, Hayatı, Eserleri

Niyâzî-i Misrî. Asıl adı Mehmed olup Niyâzî ve Mısrî mahlaslarıdır. (Malatya/Soğanlı köyü 1618-Limnî 1694) Mutasavvıf şair, Halvetiye tarikatının Niyâziyye veya Mısriyye kolunun kurucusu.

Küçük yaşta, babasının Nakşibendiye tarikatına intisab ettirme gayretlerine rağmen, Halvetî şeyhlerinden Malatyalı Hüseyin’e mürid oldu. 1638’de Diyarbakır, Mardin, Bağdat ve Kerbelâ’ya oradan da Mısır’a giderek Câmiü’l-Ezher’de tahsil gördü. Şeyhuniye’de bir kâdirî şeyhine intisab etti, dört yıl kadar onun hizmetinde bulunduktan sonra 1646’da İstanbul’a gelip Sokullu Mehmed Paşa medresesinde ders ve irşâda başladı. Bir müddet sonra İstanbul’dan ayrılarak Bursa’ya oradan da Uşak’a geçerek, Uşak’ta halvetî şeyhlerinden önce Şeyh Mehmed Efendi’ye ardından da Ümmî Sinan’a intisab etti. 1655’de Ümmî Sinan tarafından halife tayin edilince bîr müddet Uşak’ta ikâmet etti, daha sonra Bursa’da Hacı Mustafa adlı bir zatın kızıyla evlendi. Burada Abdal adlı bir tacirin yaptırdığı dergâhta irşadda bulundu. Sadrazam Köprülüzâde Fazıl Âhmed Paşa’nın daveti üzerine Edirne’ye gittiyse de, bazı söz ve davranışları şeriata aykırı bulunduğu için 1673’de Rodos’a sürüldü. Dokuz ay kadar sonra affedilmesi üzerine Bursa’ya geri döndü. Padişah II. Ahmed devrinde, Osmanlı ordusunun Avusturya’ya savaş açması üzerine Niyazı-ı Misrî de müridleriyle gazaya katılacağını bildirmiş, fakat böyle bir harekete kalkmaması için kendisine hatt-ı hümâyûn gönderilmiştir. Fakat o yine bunu dinlemeyerek 1693’de Edirne’ye gelmiş, bunun üzerine Limni’ye sürülmesi için ferman çıkmıştır. 1694’de Limni’de vefat etmiştir.

Eserleri (başlıca)

Divan, Risâletü’t-Tevhid, Tefsir-i sûre-i Yûsuf, Şerh-i nutk-ı Yunus Emre, Tûbirnâme, Risâle-i Haseneyn, Mektubât, Risâle-i Hızriye-i atik, Risâle-i Hızriye-i cedîd, Risâle-i Hüseyniye, Devre-i Arşiye, Mevâidü ‘l-İrfân, Tefsîr-i Fâtiha-i şerife, Risâle-i İade.