Nikolay İvanoviç Lobaçevski Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

40

LOBAÇEVSKİ, Nikolay İvanoviç (1792-1856)

Rus matematik bilgini. Eukleidesçi olmayan geometriler kurulmasının öncülerindendir.

2    Aralık 1792’de Nijni Novgorod’da (bugün Gorki) doğdu, 24 Şubat 1856’da Kazan’da öldü. Babasının ölümünün ardından artan geçim zorluğu nedeniyle Kazan’a taşınan annesinin ve iki kardeşinin yardımıyla iyi bir ilköğrenim görme ve liseyi burslu olarak okuma fırsatı buldu. On dört yaşında üniversite eğitimine hazır duruma gelmişti. 1807’de yine burslu olarak Kazan Üniversitesi’nde öğrenime başladı. 1805’te kurulmuş olan ve bilimsel düzeyi öğrencilerinkinden pek de yüksek olmayan bir kadroyla öğrenime başlayan Kazan Üniversitesi’ne, Almanya’ dan Gauss’un da öğretmenliğini yapmış olan Johann Martin Bartels (1769-1836) ve sonradan Viyana Gözlemevi’nin yöneticiliğine getirilecek olan J.J.Littrow’ un gelmesiyle yeteneklerini geliştirebileceği bir ortama kavuşan Laboçevski, başlangıçta amaçladığı tıp öğreniminden vazgeçerek temel bilimler, özellikle de matematiğe yöneldi. 1811’de lisansüstü derecesini aldıktan sonra da KazanUniversitesi’ndenuzaklaşmadı ve Bartels’in desteğiyle bir yandan Gauss ve Laplace’ın en karmaşık yapıtlarını incelemeyi bir yandan da, özgün araştırmalar yapmayı sürdürdü. 1814’te yine Bartels’in yardımıyla atandığı öğretim görevliliğinin daha ilk yıllarında, birinci sınıf öğrencilerinin temel matematik bilgilerini geliştirmeyi amaçlayan derslerinde var olan kitaplar yerine kendi hazırladığı ders notlarını kullanması Lobaçevski’nin matematiğin temellerini araştırmaya ve Eukleides geometrisinin yapısını irdelemeye başlamasına yol açtı. 1816’da yardımcı profesörlüğe atanan Lobaçevski, kısa süre sonra matematik derslerinin yanı sıra astronomi ve fizik dersleri de vermeye başlamış, çar I.Aleksandr’ın üniversiteleri düzene sokmakla görevlendirdiği Magnitzki’nin aldığı sert önlemler sonucunda bilimsel çalışma ve öğretim ortamının ortadan kalktığını gören Alman profesörlerin Kazan’ı terket-mesinin ardından 1822’de, Bartels’in yerine kuramsal matematik profesörlüğüne, matematik ve fizik bölümlerinin başkanlığına ve üniversitenin kitaplık ve müzesinin yöneticiliğine getirilmişti. Öğrencilerin ve çalışma arkadaşlarının siyasal görüşlerini saptamayı ve ilgililere iletmeyi de içeren ve I.Aleksandr’ın öldüğü 1825 yılına değin süren bu görevleri sırasında, bir yandan hiç kimseye zarar vermemeyi, bir yandan da kitaplık ve müzeyi düzenlemeyi başardı. 1827’de üniversitelere daha rahat çalışma olanağı tanıyan yeni yöneticiler tarafından rektörlüğe getirildi. Aralıksız on dokuz yıl süren ve yoğun bir çalışmayla geçen bu süre içinde geometride bir devrim yaratan çalışmalarını da yayımladı. 1846’da rektörlükten ve üniversiteden uzaklaştırılması ve Kazan ve çevresindeki okulların denetmenliği gibi istemediği bir göreve atanması Lobaçevski’nin son yıllarım mutsuz geçirmesine neden oldu.