Tarihi Şahsiyetler

Mu­hammed Tapar Kimdir, Hayatı, Dönemi, Hakkında Bilgi

Mu­hammed Tapar. 18 Şâban 474’te (21 Ocak 1082) Tâceddin Seferiyye Hatun adlı bir cariyeden doğdu. Babası Sultan Melikşah Bağdat’­ta vefat ettiğinde (485/1092) yanında bu­lunuyordu. Bir süre sonra beş yaşındaki oğlu Mahmud’u Büyük Selçuklu tahtına çıkarmaya çalışan üvey annesi Terken Hatun’la başşehir İsfahan’a gitti. Ağabeyi Berkyaruk. İsfahan’da Terken Hatun ile Mahmud’u muhasara ederken bir fırsa­tını bulup Berkyaruk’un ordusundaki an­nesinin yanına kaçtı.

486’da (1093) Bağdat’a giderken Mu­hammed Tapar’ı da yanında götüren Sul­tan Berkyaruk onu Gence “ye melik olarak gönderdi; Emîr Kutluğ Tegin’i de kendisi­ne atabeg tayin etti. Muhammed Tapar, Gence’de bulunduğu sırada çevresindeki emîrlerin ve Berkyaruk’un azlettiği Vezir Müeyyidülmülk’ün yönlendirmesiyle sal­tanat mücadelesine girişmeye karar ver­di. Ancak Atabeg Kutluğ Tegin’i buna en­gel gördüğü İçin bir süre bekledi. Kendini yeteri kadar güçlü hissedince Kutluğ Te­gin’i öidürtüp saltanat mücadelesini baş­lattı. Önce Gence’nin de içinde yer aldığı Arrân ve çevresini hâkimiyet sahasına kattı. Bu bölgede Sultan Berkyaruk adına okunmakta olan hutbeye son verip ken­dini Büyük Selçuklu sultanı ilân etti, Mü-eyyidülmülk’ü de vezirlik makamına ge­tirdi. Daha sonra başşehir İsfahan’a ha­reket etti. Durumu öğrenen Sultan Berk­yaruk da Zencan şehrine doğru yola çıktı. Bu sırada Mîrâhur İnanç Yabgu ve diğer bazı emirler. Sultan Berkyaruk’a haber gönderip müstevfî Mecdülmülk el-Bala-sânî’yi kendilerine teslim etmesini istedi­ler. Sultan bu isteği kabul etmedi; emir­leri ikna edemeyince 200 kişiyle ordugâh­tan ayrılmak zorunda kaldı. Mecdülmülk yüzünden Sultan Berkyaruk’a muhalefet eden emîrler Harrekân’da Muhammed Tapar’a katıldılar. Muhammed Tapar, Berkyaruk’u takip etmek amacıyla Rey şehrine doğru yola çıkınca onunla savaş­mayı göze alamayıp İsfahan’a dönen Berkyaruk halkın şehir kapılarını açma­ması üzerine Hûzistan’a gitmek için İsfa­han’dan ayrıldı.

Muhammed Tapar 2 Zilkade 492’de [ 20 Eylül 1099] Rey’e ulaştı. Bağdat şahnesi Sa’düddevle Gevherâyin, Musul Emîri Kür-boğa ve el-Cezîre hâkimi Çökürmüş gibi emîrlerin kendisine katılmasıyla güçlendi. Sa’düddevle Gevherâyin’i Bağdat’a gön­derip halifeden kendi adına hutbe okut­masını istedi. Bu isteğe uyan Halife Müs-tazhir-Billâh, “Gıyâsü’d-dünyâ ve’d-dîn” lakabını verdiği Muhammed Tapar’in sul­tanlığını tasdik ederek onun adına hutbe okuttu.[17 Zilhicce 492/4 Kasım 1099] Bunun üzerine Berkyaruk kendini halifeye yeniden meşru sultan ilân ettirmek için harekete geçti. Vâsıfta İken Hille (Mezyedî) Emîri Seyfüddevle Sadaka b. Mansûr da onun yanında yer aldı. Böylece Sadaka’nın desteğiyle 15 Saf er 493 te [31 Ara­lık 1099] Bağdat’ta hutbe tekrar Berkya­ruk adına okunmaya başlandı. Muham­med Tapar’ın yanında olan Kürboğa gibi bazı emîrler Berkyaruk’un safına geçtiler. Kışı Bağdat’ta geçiren Sultan Berkyaruk çok sayıda Türkmen’in kendisine katılma­sından sonra Muhammed Tapar üzerine yürüdü. 4 Receb 493’te [15 Mayıs 1100] Hemedan yakınlarındaki Sefîdrûd’da ce­reyan eden savaşta Mîrâhur İnanç Yab-gu’nun hücumları sonunda bozulan bir­liklerini toparlayamayan Berkyaruk elli kişiyle savaş meydanını terketti. Vezir Müeyyidülmülk, Berkyaruk’un esir düşen veziri Ebü’l-Mehâsin’i Bağdat’a gönderip Halife Müstazhir-Billâh’tan hutbenin tek­rar Muhammed Tapar adına okunmasını istedi. Halife de bu isteğe uyarak 14 Re­ceb 493 [25 Mayıs 1100] Cuma günü hut­beyi Muhammed Tapar adına okuttu.