Miratül-Makasıd – Ahmed Rifat Efendi Konusu, Hakkında Bilgi

55

Mir’âtü’l-makâsıd. Topal Ahmed Rifat Efendi’nin (ö. 1876) tarikatlar ve Bektaşîliğe dair eseri.

Tam adı Mir’âtü’l-makâsıd ti def VI-mefâsid olan eser Bektaşîlik tarihi ve âdâb-erkânı hakkında bilgi veren ilk kap­samlı çalışmadır. Kendisi de Bektaşî olan müellif mukaddimede bütün tarikatla­rın aynı asıldan çıktığını, aralarındaki tek farkın zikirlerinin hafi veya cehri oluşun­da bulunduğunu, tarikatlar arasında bir üstünlük kıyaslaması yapmak istemedi­ğini söyler. Nûr-ı Muhammedî konusuyla esere başlayan müellif ilk dört halife hakkında bilgi vererek Ferîdüddin Attâr’ın onlarla ilgili methiyelerini iktibas etmiş, on iki imamın isimlerini zikrettikten sonra silsileleri Hz. Ali’ye ulaşan Kâdiriyye, Rifâ-iyye, Desûkıyye, Bedeviyye, Şâzeliyye, Nakşibendiyye ve Bektaşiyye gibi tarikatların silsilelerini vermiştir. Kitapta Nakşibendiyye ve Bektaşiyye’nin Hz. Ebû Bekir’e de ulaşan bir silsilesi olduğu belirtilerek ceh­ri ve hafî zikir meselesine temas edilmiş, ardından her biri “der beyân-ı…” ifade­siyle başlayan başlıklar altında itikadı, fıkhî ve tasavvufî konular ele alınmıştır. Eserin yarıdan fazlasını oluşturan bu bölümde müellifin tamamen Sünnî bir çerçeve içinde kaldığı dikkat çekmekte­dir.

Mir’âtü’l-makâsıd’ın Bektaşî tarikatı­na ayrılan bölümü tarikatın pîri Hacı Bektâş-ı Velî. ayrıca Bektaşîliğin âyin, âdâb ve erkânı hakkında ayrıntılı bilgi içerir. Bu bölümde ele alınan konulardan bazıları şunlardır: Tevellî (tevellâ) ve teberrînin (teberrâ) hakikati, derviş ve fakr kavram­ları, mürşid-i kâmilin özellikleri, “Nâdi Alfnin şerhi, zikir telkini ve hırka giyme, tâc-ı şerif, Bektaşî âyini, Ehl-i beyt hak­kında hadisler, on iki imam, on dört ma­sum, on yedi kemer-bestenin isimleri. Eserin sonunda Bektaşî tarikatı mensup­larının çeşitli vesilelerle okudukları evrâd, dua, tercüman ve gülbank metinlerine yer verilmiştir.