Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Taşhan -Merzifon-

57

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Külliyesi. Merzifon’da XVII. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen külliye.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın üçüncü vezir olduğu yıllarda yaptırdığı külliye cami, kütüphane, sıbyan mektebi, dükkânlar, taşhan, bedesten ve iki ha­mamdan oluşmaktadır. Külliye, şehir merkezinde Gazi Mahbub mahallesinde inşa edilmiş olup yalnızca Paşa Hamamı adıyla tanınan hamam biraz uzakta Hacı Bâlî mahallesinde yer almaktadır. Cami cümle kapısı üzerindeki iki satırlık Arap­ça sülüs kitabeye göre inşasına 1077 (1666-67) yılında başlanmış. Paşa Hamamı’nın kapısı üstündeki yine iki satırlık Arapça sülüs kitabeye göre 1090’da (1679) tamamlanmıştır, külliyenin kita­besi olmayan diğer yapıları bu iki tarih arasında inşa edilmiş olmalıdır.

Taşhan. Gösterdiği özellikler, mimari tasarımı ve yerine getirdiği fonksiyonlar açısından sadece XVII. yüzyıl hanları için­de değil bütün Osmanlı han mimarisi için­de önemli bir yere sahiptir. Üçüncü kat uygulaması ilk olarak burada denenmiş­tir. Alt katta depolar ve ahır, üst katta tüccar ve konaklama odaları bulunmak­tadır. Plan bakımından şehir içi hanlar grubunun tek avlu etrafında üç katlı, cep­helerinde dükkânların sıralandığı hanlar grubuna dahildir. Üst katlarda güney ve kuzey bölümlerinde görülen orta koridor uygulaması Amasya’daki taşhanı hatır­latmaktadır. Kuzeybatı köşesinde yer alan gusülhâne ve hela üniteleriyle yine kuzey bölümünün üçüncü katındaki mescid ünitesi bu yapıyı diğer hanlardan ayır­maktadır. Binada her kat kendi içinde ele alındığında kuzey-güney ve doğu-batı doğrultusunda simetrik bir düzen söz konusudur. Ancak batı duvarının kuzeye doğru geniş açı yapması simetrinin bo­zulmasına sebep olmuştur. Hanın birinci kat seviyesine kadar olan duvarları tama­men sarımtırak kesme taş malzeme ile, ikinci ve üçüncü katlar bir sıra kesme taş, üç sıra tuğla ile inşa edilmiştir. Kubbe ve tonozlar tuğla ile örülmüş ve sonraki yıl­larda sıvanmıştır. Vakfiye kaydında hanın fizikî konumu ve oda sayısı ile çevresini kuşatan dükkân sayısı bildirilmektedir. Bu bilgilere göre bazı küçük değişiklikler dışında yapıda önemli bir onarım gerçek­leştirilmemiştir.