Mehmed Çavuşoğlu Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

0
56

Mehmed Çavuşoğlu, (1935-1987) Divan edebiyatı üzerindeki araştırmalarıyla tanınan ilim adamı.

15 Ocak 1935’te Ordu’nun Perşembe ilçesine bağlı Sarayköy’de doğdu. Çocuk­luğunda köyün öğretmeni olan babası Mehmed Fahri Bey’le birlikte okula de­vam etti ve küçük yaşta okuma yazma öğrendi. Ordu Ortaokulu’nda başladığı öğrenimini Afyon Lisesi’nde sürdürdü ve Haydarpaşa Lisesi’nde tamamladı. Bir süre İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne devam ettiyse de edebiyata olan sevgisi dolayısıyla aynı üniversitenin Ede­biyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kaydoldu. Yenişehirli Avni Bey Divânı adlı lisans teziyle buradan me­zun oldu (1962). Aynı bölümün Eski Türk Edebiyatı Kürsüsü’ne Ali Nihat Tarlan’ın yanına asistan olarak girdi (1963) Ne­cati Bey Dîvânının Tahlili ve Sistema­tik İndeksi adlı tezle doktorasını verdi (1966) Askerlik hizmetini yaptıktan son­ra (1967-1969) üniversitedeki görevine devam etti. 1970-1971 yıllarında İngilte­re’de inceleme ve araştırmalarda bulun­du. Edinburg Üniversitesi’ne bağlı Institute for Advanced Studies in the Humanities’ten aldığı bursla araştırmalarını İskoçya’da J. R. VValsh’ın yanında sürdür­dü (1971-1972). Taşlıcalı Yahya Bey ve Yûsuf ve Zeliha Mesnevisi adlı teziyle doçent oldu (1973). 1982de profesörlü­ğe yükseltildi. 1982-1983 öğretim yılın­da Konya Selçuk Üniversitesi’nde dersler verdi. Mimar Sinan Üniversitesi1 ne geçe­rek Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nün kuruculuğunu üst­lendi (19841. Altı ay süreyle Amerika Bir­leşik Devletleri’nde Washington Üniversitesi Near Eastern Languages and Civi-lization bölümünde VValter Andrevvs ile birlikte “divan edebiyatı çalışmalarında bilgisayar kullanımı” konulu bir proje üzerinde çalıştı (1986). Divan neşirlerine büyük kolaylıklar sağlayacak ve bu mak­satla yapılan çalışmalara bir bütünlük getirecek olan projenin esas gayesi bir divanlar arşivi oluşturmak ve neticede divan şiirinin mecazlar ve mazmunlar lugatını yapmaktı. Revânî divanı Çavuşoğlu tarafından projeye örnek teşkil et­mek üzere üç ay gibi kısa bir sürede ha­zırlandı. Yurda döndükten bir süre sonra geçirdiği trafik kazasında öldü (11 Tem­muz 1987) ve doğduğu köydeki aile kab­ristanına defnedildi.

Divan edebiyatında “metin şerhi” de­nilen klasik tahlil tarzının yakın dönem­deki üstatları Ruşen Ferit Kam ve Ali Ni­hat Tarlan’dan günümüze uzanan son temsilcisi durumundaki Mehmed Çavuşoğlu. çocukluk günlerinden itibaren el­de ettiği zengin kültür birikimi, şairliğe olan yeteneği ve ilmî formasyonu, hafı­zası, zekâsı ve estetik zevkiyle bu saha­da yetişen nâdir İlim adamlarındandı. Şi­ire çocuk yaşlarında başlamış. İstanbul’un fethini anlatan Ulubatlı Hasan Desta­nı (İstanbul 1959) adlı bir manzum desta­nı da yayımlanmıştır. Öğrencilik ve genç­lik yıllarında halk şairleri tarzında şiirler yazan Çavuşoğlu, divan edebiyatı eğiti­minden sonra klasik tarzda aruzla şiir­ler yazmış ve ebced’le tarih düşürme işinde ustalaşmıştır. Hocası Tarlanın ya­nında Ahmed Paşa, Necâtî Bey ve Zatî divanlarının neşre hazırlanmasında ça­lışmış, daha sonraki yıllarda bu sahada kendisi de birçok eser vermiştir.

Eserleri

Önce doktora tezi olarak ha­zırlayıp daha sonra Necati Bey Dîvânı­nın Tahlili (İstanbul 1971) adıyla yayım­ladığı eser, Ali Nihat Tarlan’ın Şeyhi Dî­vânını Tedkîk’inden (İstanbul 1964) son­ra bu alanda yazılan ikinci eserdir ve ede­biyat araştırmacıları tarafından yapılan çalışmalara örnek olmuştur. Necati Bey, Divan-Seçmeler ile (İstanbul, ts.) Yah­ya Bey ve Divânından Örnekler (An­kara 1983) ve ölümünden kısa bir süre sonra çıkan Hayalî Bey ve Divânından Örnekler ise (Ankara 1987) onun divan şiirinin akademik çevreler dışında da ta­nıtılması, sevdirilmesi ve genç nesillere aktanlması amacıyla verdiği önemli eser­lerdir. Divan şiirinin birtakım meselele­rini bir sohbet üslubuyla okuyucuya sun­duğu Dîvanlar Arasında (Ankara 1981) adlı eserinde yer alan çeşitli dergilerde neşrettiği makaleler, muhtelif kongre ve sempozyumlarda sunduğu bildiriler onun sahasındaki otoritesini ortaya koy­muştur. Özellikle “Divan Şiiri” (Türk Dili Türk Şiiri Özel Sayısı II |D!vân Şiiri], sy. 415-416-417, Temmuz-Ağustos-Eylül 1986, s. 1-161) ve “Kaside” (a.y.. s. 17-77) adlı makaleleri kendi konularında dikkate değer çalışmalardır. Tenkit tarzında ya­yımladığı iki çalışması “Yûsuf-ı Meddah: Varka ve Gülşah” {TDED, XXIII, 329-346) ile “Bir Dîvân Neşri Üzerine Notlar” ise (Erdem, I, 3 Eylül 1985, s. 801-824) İlmî metin tenkidi sahasında verdiği örnek­lerdir.

Kitap halinde yayımlanan diğer çalış­maları şunlardır: Yahya Bey Dîvan (Tenkidli basım, İstanbul 1977); Amrî. Dîvan (Tenkidli basım, İstanbul 1979); Yahya Bey-Yûsuf ve Zelîha; Vasfı, Dîvan; Helâkî, Divân; Hayreti, Di­van; Zâtı. Dîvan, III; Üsküblü İshâk Çelebi. Dî­van.

Diyanet İslam Ansiklopedisi