Mahmud Fağnevi Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

20

Fağnevî (ö. 715/1315-16 [?]) Nakşibendiyye tarikatının Hâcegân silsilesinde yer alan bîr mutasavvıf.

VI. (XII.) yüzyılda önemli bir dinî kül­tür merkezi olan Buhara yakınlarındaki Vâbkîne (Vâbkene) kasabasının încirfağni köyünde doğdu. Asıl adı Mahmud’dur. Genç yaşlarında yerleştiği Vâbkîne1-de sıvacılık yaparak hayatını kazanma­ya başladı. Hâcegân silsilesinden Ârif-i Rivgerî ile tanışıp kısa zamanda onun en seçkin müridi ve birinci halifesi oldu. Doğduğu yere nisbetle Fağnevî nisbesiyle tanındı. Rivgerî ölüm döşeğinde iken onun iznini alarak Hâcegân silsilesinde ilk defa zikr-i alenîyi (cehrî zikir) icra et­meye başladı. Şeyhinin ölümünden sonra kendi müridleriyle birlikte bir camide aynı usul üzere zikir yaptı. Zamanın bü­yük âlimlerinden Mevlânâ Hafîzüddin bu işe niçin teşebbüs ettiğini sorduğunda Fağnevî, “Uyumuşların uyanarak, gafille­rin şuurlanarak zikirle yola gelmeleri, şe­riat ve tarikat caddesine girmeleri, bütün hayırların anahtarı ve saadetlerin aslı olan hakiki tövbe ve inâbete rağbet et­meleri için” şeklinde cevap vermişti. Bu cevabı beğenen Mevlânâ Hafîzüddin’in cehrî zikrin kime yaraştığını sorması üze­rine de. “Dili yalan ve dedikodudan, mi­desi haram lokma ve şüpheli gıdadan, gönlü riya ve gösterişten ve sırrı Hak’­tan gaynya teveccühten pak olan kim­seye münasiptir” demişti. Fağnevî’den sonra Bahâeddin Nakşibend’in ortaya çıkışına kadar bütün Hâcegân silsilesi müntesipleri cehrî zikir yapmaya devam etmişlerdir.

Fağnevî, Emîr Kelân ve Mîrhord diye tanınan Mîr Hasan ve Mîr Hüseyin Vâbkenî kardeşlerle en önemli halifesi olan Ali Râmîtenfyi yetiştirmiştir. Hâcegân silsilesi kendisinden sonra Hâce Azîzân diye de tanınan AH Râmîtenî ile devam etmiştir.

Vâbkîne’de vefat eden Pağnevî’nin ölü­mü için eski kaynaklarda bir tarihe rast­lanmaz. Sonraki bazı eserlerde ölüm ta­rihi olarak 715 (1315-16) ve 717 (1317-18) yılları kaydedilmektedir. Ölümün­den sonra beyaz bir kuş şeklinde gö­rünmesi ona atfedilen kerametler ara­sındadır.

TDV İslam Ansiklopedisi