Kayıtbay Kimdir, Hayatı, Dönemi, Hakkında Bilgi

36

Ebü’n-Nasr Seyfüddîn Hâdimü’l-Haremeyni’ş-şerîfeyn el-Melikü’l-Eşref Kâyıtbay ez-Zâhirî (ö. 901/1496) Memlûk sultanı (1468-1496).

Çerkez asıllı olup 826’da(1423) Kafkas­ya’da doğdu. On üç yaşında iken Mısır’a getirildi ve Sultan Barsbay tarafından sa­tın alındı. Daha sonra Sultan Çakmak el-Melikü’z-Zâhir’in memlüklerinden oldu. Çakmak tarafından azat edilerek haseki­ler arasına alındı ve ardından devâdâr-ı sagîr tayin edildi. Hoşkadem zamanında önce tablhâne emirliğine, da­ha sonra binbaşılık rütbesine yükseltildi. Tahtını ancak iki ay koruyabilen Yelbay döneminde sultanın muhafız birliklerinin kumandanlığına getirildi, tahta çıkma­sında etkili olduğu Temürboğa onu ata-beg yaptı. Bu sırada Hayırbay’ın neticesiz kalan isyanının bastırılmasında önemli rol oynadı. Ardından arkadaşlarının ısrarı üzerine orduda fazla taraftan bulunma­yan Temürboğa’nın yerine onun da rızâsı ile tahta oturdu.[7 Receb 872 / 1 Şubat 1468]

Otuz yıla yakın bir müddet saltanat süren ve Burcî Memiükleri’nin en büyük sultanı sayılan Kayıtbay’ı uğraştıran en önemli mesele Osmanlılarla mücadelesi oldu. Fâtih Sultan Mehmed’in hac güzer-gâhındaki su yollarının bakımı ve yeni ha­vuzlar inşa etme teklifinin el-Melikü’l-Eşref Seyfeddin İnal tarafından reddedil­mesi yüzünden başlayan gerginlik, Karamanoğulları ve Dulkadıroğulları’na bey tayini ve bu devletleri nüfuzları altına al­ma mücadelesiyle giderek dolaylı da olsa çatışmaya dönüşmüştü. Kâyıtbay tahta çıktığında Osmanlılar’ın desteklediği Dul-kadıroğulları Hükümdarı Şehsuvar Bey Memlükler’le savaş halindeydi. Bu sırada Memlükler de Osmanlılar’a karşı Karama-noğullarfnı destekliyordu. Osmanlılar’la ilişkileri düzeltmek isteyen Kâyıtbay, Karamanogullan’nı desteklemekten vazgeç­ti ve Fâtih’e bir elçi gönderip ondan Mem­lûk kuvvetlerini yenilgiye uğratmış olan Şehsuvar Bey’e yardım etmemesini rica etti. Onun Karamanoğulları’na destek vermekten vazgeçmesinden memnun ka­lan ve Karaman seferine katılmadığı için de Şehsuvar Bey’e kızgın olan Fâtih bu teklifi kabul ederek askerî desteğini çekti. Devâdâr Yeşbek kumandasındaki Mem­lûk kuvvetleri yalnız kalan Şehsuvar Bey’i önce Antep’te yendi ve onu Zamantı Ka-lesi’nde kuşattı. Bağlılık bildirip teslim olmak zorunda kalan Şehsuvar Bey Kahi-re’ye getirildi ve kendisine eman verilmiş olduğu halde idam edildi (877/1472).