Kayıtbay Camii-Külliyesi Tarihçe, Mimari, Özellikleri, Hakkında Bilgi

79

XV. yüzyılın ikinci yansında inşa edilen bir Memlûk külliyesi.

Memlûk mimarisinin en göz alıcı eser­lerinden olup Çerkez (Burcî) Memlûk sul­tanlarından Kayıtbay tarafından 877-879 (1472-1474) yıllarında yaptırılmıştır. Camimedrese. sebilküttâb (sebil-mekteb) ve türbenin yanı sıra birtakım tâli birim­lerden oluşan külliye, Fatımî dönemi sur­larıyla kuşatılmış olan eski Kahire’nin kuzeybatısında, surlarla Mukattam dağı etekleri arasındaki geniş mezarlık alanın­da yer alır. Sultan Kayıtbay’ın saltanatı, XIV. yüzyılda el-Melikü’n-Nâsır Muham-med b. Kalavun’un saltanatı gibi, yap­tırdığı mimari anıtlarda bir üslûbun ge­lişimine imkân tanıyacak kadar uzun ve istikrarlıydı. Bu devrin mimarisi devâ­sâ olmayıp daha ziyade oranların inceliği­ne ve zarif süsleme ayrıntılarına önem ve­riliyordu. Diğer mezar külliyelerinin çoğu gibi Kayıtbay’ın külliyesi de hepsi günü­müze kadar ulaşmamış birçok yapıdan meydana gelmekteydi. En iyi korunmuş olanı, aynı zamanda medrese olarak ad­landırılan ana bina cami ile baninin türbesidir.

Nisbeten küçük bir yapı olan caminin iki bağımsız cephesi vardır. Güney cep­hesindeki taçkapı üç merkezli bir keme­re sahip olup kavsara kısmı “ablak” deni­len renkli taş kakmalarla ve bir miktar sarkıtla bezelidir. Taçkapının solunda se­bilküttâb, sağında ise minare yer alır. Ya­pının güneydoğu yönünden türbenin ge­niş olmamakla birlikte görkemli kubbesi göze çarpar. Kubbenin taş oyma süsle­mesi, merkezî kubbenin tepesinde bulunan ve bir takke gibi kubbenin yansın­dan azını kaplayan geniş bir geometrik yıldızdan oluşur. On altı kollu olan bu yıl­dızın uçlarıyla kubbe tabanı arasındaki alan daha küçük yıldızlarla doldurulmuş­tur. Arabeskler ve bitkisel süsleme şema­ları, yıldızı meydana getiren geometrik hatların arasındaki boşluğu doldurmak­tadır. Kubbe kaidesine doğru yıldız şema­sı düz çizgilerden ve arabesklerden olu­şan ikili bir kompozisyona dönüşür. Taş­tan inşa edilen ince ve zarif minare yük­sek kabartma yıldızlarla bezelidir. Soğan biçimindeki kubbeciğinin boyun kısmın­da burmalı bir şerit bulunur. Sebil zengin biçimde boyalı ve yaldızlı ahşap bir tavana sahiptir. Sebilin giriş bölümünde taşan bir sekiyle fildişi kakmalı ahşap kanatlan olan bir dolap vardır.