Sosyoloji Sözlüğü

ÜRETİM FAKTÖRLERİ

   ÜRETİM FAKTÖRLERİ   İnsan ihtiyaçlarını tatmin etmeyi sağla­yarak iktisadî faydayı artıran her türlü faa­liyete üretim denir. Diğer bir deyişle üretim fayda yaratmak şeklinde de tanımlanabilir. Fayda kavramının içerisine hizmet ve mal faydası da girmektedir. İktisat ilmi, kıt kay­naklarla sınırsız ihtiyaçlar...

ÜRETİM İLİŞKİLERİ

ÜRETİM İLİŞKİLERİ   Hangi üretim tarzında olursa olsun üre­tim araçlarına sahip olanlarla olmayanlar arasındaki ilişkileri ifade eden bir kavram olup, Marksist toplum teorisinin merkezi kavramlarından biridir. Üretim ilişkilerine dair yaygın görüş şöyledir Marksistlere gö­re toplumsal olayların başlıca belirleyicisi olan ekonomi, üretim...

ÜLKE

  ÜLKE   Bir devletin egemenliği altında bulunan yeryüzü parçasını ifade eder. Ülke kavram», devletin kara ülkesi ile beraber nehir, göl, karasuları ve hava alanım da kapsar. Ülke kavramına yeryüzünün altı ile son dönem­lerde yoğun bir kullanıma sahip olan kıta sahanlığı...

ÜLTİMATOM

  ÜLTİMATOM   Devletlerarasında yazılı muhaberata da­yalı ilişkilerin en şiddetlisidir. İki ülke ara­sında ortaya çıkabilecek bir anlaşmazlık durumunda taraflardan birinin karşı tarafa belirli bir gün ve saat vermek suretiyle uy­gun bir tatmin edici cevap vermediği takdir­de gerekli önlemleri alacağını bildiren ciddi...

ÜCRET TEORİLERİ

  ÜCRET TEORİLERİ   Üretim faktörlerinden biri olarak eme­ğin fiyatı (Ücreti) mn ne seviyede ve nasıl belirlendiğini açıklayan teorilerdir. Ücret teorilerinden her birinde ücretlerle ilgili gerçeğin unsurlarını ayn ayn bulmak müm­kündür. Bir dönemde oldukça önemli kabul edilen varsayımlar sonraki bir teoride...

ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÜLKELERİ

ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÜLKELERİ   Üçüncü Dünya Ülkeleri kavramı üç ayn anlamda kullanılmaktadır. Bunlardan biri Gelişmiş Sanayi Ülkeleriyle sosyalist ülke­ler dışında kalan ülkeler anlamındaki kulla­nımdır. Buna göre gelişmişlik düzeyi ola­rak oldukça geride bulunan ve nüfusları hızla artan, fert başına gelir düzeyleri...

ÜCRET FLEKSİBİLİTESİ

ÜCRET FLEKSİBİLİTESİ   İktisadi konjonktürün gelişme ve dur­gunluk dönemlerindeki şartlara işçi ücretle­rinin intibak etme özelliğini ifade etmekte­dir. Bir diğer ifade ile, klasik teorinin oto­matik tam istihdam modelinde, nominal üc­retlerde meydana gelen düşüş ve yükseliş­lerle, toplam talepte bir değişiklik olmadan, maliyetlerde ve...

ÜCRET

ÜCRET   Ücret emeğin bedelidir. Üretime katılan faktörlerden biri olan emeğin fiyatı ücrettir. Arapça "ecir"' ücretle çalışan kişi anlamı­na gelir. Emeği kiralanan kişiye yapılan ödeme (bedel) ücreti ifade eder. Aynı kök­ten gelen mucir kiralayan, müstecir kiracı demektir. Bir ekonomide ücret, birçok ekonomik...

UYARLANMA

  UYARLANMA   Uyarlanma, bir organizma, bir sosyal or­ganizasyon sistemi, bir grup veya kültür içindeki değişimlerde, bir organizmanın, kişiliğin, grubun, kültürün veya onların herhangi bir parçasının yaşamasına, işlev görmesine, korunmasına veya basan ama­cına yardım edecek süreç veya neden olan durum şeklinde...

UZAY

  UZAY   Aristoteles'te bütün nesnelerin kaplayı-cısı, bütün var olanları içinde bulunduran şey; Cambridge Platonculannda Tann'mn duyum alanı; Kant'ta dış dünyanın (feno­menler dünyasının) sezgisinin a priori for­mu; Modern matematikte belirli soyut, de­ğişmez gruplar veya takımlar için kullanı­lan bir isim olarak kabul...

UYARAN

  UYARAN   Herhangi bir sinir sistemi etkinliğine ve­ya bir tepkiye yol açan, organizmanın içsel ya da dışsal olarak karşılaştığı olaya uyaran adı verilir. Burada kavram en çok kullanıl­dığı, hatta bu nedenle uyaran tepki teorisi adı verilen davranışçı psikolojik yaklaşıma (behaviorism)...

ULUSLARARASI SİSTEM

  ULUSLARARASI SİSTEM   Belirlenebilen sınırlar içinden etkileş­mekte olan, birindeki değişiklik diğerlerin­de de değişikliklere yol açan ve aralarında düzenli ve kararlı ilişkiler bulunan bir bü­tündür. Uluslararası sistemin temel aktörle­ri egemen devletler, uluslararası örgütler ve transnasyonel gruplar denilen diğer örgüt­lenmiş birimlerdir. Sistem kavramı, bugün uluslararası...

ULUSLARARASI İLİŞKİLER

  ULUSLARARASI İLİŞKİLER   Uluslararası ilişkiler en geniş anlamıyla bağımsız politik birimler arasındaki ilişki­leri ifade eder; bu bağımsız birimler millet­lerdir. Burada söz konusu olan millet ortak kimliği, ortak mirası paylaşan ve aynı duy­gu atmosferinde yaşayan insanlar grubunu anlatır. Bunun için bir...

ULUSLARARASI POLİTİKA

  ULUSLARARASI POLİTİKA   Uluslararası sistemde egemen devletle­rin birbiriyle olan siyasal ilişkilerini incele­yen bilim dalıdır. Uluslararası Politika kavramı yer yer uluslararası ilişkiler ve dış politika kavram­larının yerine kullanılmaktadır. Uluslarara­sı politika ve dış politika kavranılan birinci­nin diğerini de içeren daha geniş bir anlam­da kullanılmasıyla...

ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO)

  ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO)   Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919 yılında sosyal adaleti sağlamak sure­tiyle sosyal barışı gerçekleştirmek ve daha iyi yaşama şartlarını tesis etmek üzere hü­kümet, işçi ve işveren sendikalarım bir ara­ya getirerek ortak hareket etmelerini temin etmek için...

ULUSLARARASI HUKUK

   ULUSLARARASI HUKUK   Uluslararası hukuk, uluslararası toplum üyeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen ku­rallar bütünüdür. Uluslararası hukuka ilişkin yapılan ta­nımlar, doktrin alanında yazarların ulusla­rarası toplum üyeleri hakkında kabul ettik­leri görüşleri yansıtmaktadır. Klasik yazar­lar uluslararası hukuku, devletler arasında­ki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünü bi­çiminde tanımlarlar. Buna karşılık,...

ULU’L-EMR

ULU'L-EMR   Sözlük anlamı, "Yeüri sahipleri"dir. Islâ-mî ıstılahla ise, müslüman bir toplumu yö­netme durumunda olan Halife, Sultan, Reis ve Kadı gibi anlamları olan "Ulu'1-Emr" kavramı, Kur'an-ı Kerim'in Nisa süresinde­ki 59. ayette geçen "ulu'1-emr" den gelişti­rilmiştir: "Ey inananlar! Allah'a itaat edin, Resulü'ne...

TÜMEVARIM

  TÜMEVARIM   insanın, Özellikle de bilim adamlarının deney ve gözlem yoluyla yeni varsayımlara ulaşma metodu. Tümevarım; tümden gelim (Dedüksi-yon-ta'lil) ve Analoji (temsil) ile birlikte akıl yürütmenin üç esaslı şeklinden birini teşkil eder ve özelden genele, ferdiden kül­liye varan düşünme yöntemidir. Günlük...

TÜR

  TÜR   Sınıflandırmaya ait hiyerarşide nihai eleman. Bu ifade aslında bir tanımdan "Ehil bir sistematist türe ne gözle bakıyorsa odur" gibi pragmatik bir anlayıştan türün "boyutlu karakter alanında küçük bir grup" olduğu anlayışına kadar tanımlar bulmak mümkündür. Doğal olarak bu...

TÜRKİYE’DE SOLCULUK

  TÜRKİYE'DE SOLCULUK   Osmanlı İmparatorluğu dönemi içinde, kimliklerini açıkça onaya koyan ilk sosya­listler, 1908 Meclis-i Mebusan'ında görü­lür. Bunlar, merkezi Selanik'te olan Federal Halk Partisi temsilcilerinden, Dimitri Vla-hof ve Zohrap Efendilerdi ve kendilerini sosyal adaletçi, sosyalist olarak tanıtmak­taydılar. 1908 Meclis-i Mebusan'ında...

TÜMDEN GELİM

  TÜMDEN GELİM   Geçerli bir akıl yürütmenin veya çıkarı­mın sonucunu öncüllerinden çıkarmak İşle­mi. Genelden özele, külliden cüz'iye ty<x ferdiye varan düşünme ve akıl yürütme yöntemi. Bu çeşit düşünme biçimini en iyi bir şekilde ortaya koymanın yollarını araştı­ran Aristoteles olmuştur. Tümden gelim, tümevarımla...

TÜKETİCİNİN KORUNMASI

  TÜKETİCİNİN KORUNMASI   Tüketici, "kendi ve yakınlarının ihtiyaç­larını karşılamak için mal ve hizmeti satın alan kişi veya gruplar" olarak tanımlanabi­lir. Başka bir ifadeyle tüketici; aldığı mal veya hizmeti tekrar satışa arzetmeyen, kul­lanan veya tüketen kişi, grup ve organizas­yonlardır. Genel anlamda...

TÜKETİCİ DAVRANIŞI

   TÜKETİCİ DAVRANIŞI   Mal ve hizmetleri kendi istek ve ihtiyaç­larını karşılamak amacıyla satın alan kişi veya gruplara tüketici adı verilir. Davranış ise, kişi veya grupların çevreden gelen etki­lere karşı gösterdikleri tepkilerdir. Dolayı­sıyla tüketici davranışı; "Kişi veya grupla­rın kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri mal veya...

TÜKETİM

  TÜKETİM   İktisadî mal ve hizmetlerin, insanların ihtiyaçlarını doğrudan doğruya tatmin et­mek üzere kullanılması. "İktisadî mal ve hizmetler" ifadesi, elde edilirken bir bede­lin, bir fiyatın ödendiği mallara işaret et­mektedir. Herhangi bir fiyat ödenmeksizin elde edilebilen veya faydalanılabilen mal­lar tarifin dışında tutulmaktadır. ihtiyaçların...

TRUMAN DOKTRİNİ

  TRUMAN DOKTRİNİ   Amerika'nın, özellikle Avrupa'da, ikti­sadî ve askerî mücadele tedbirleriyle Sov­yetler Birliği'nin yayılmasını "durdur-ma"ya çalışması siyaseti. 2. Dünya savaşından sonraABD ile Sov­yetler Birliği'nin yayılmacı çabalan gözle görülür bir hale geldi. Sovyet Rusya'nın önünde üç ana istikamet vardı: Iran üzerin­den Orta Doğu...

En Çok Okunanlar

Kategoriye Göre Sırala