Sosyoloji Sözlüğü

MANTIK

  MANTIK   Önermelerin tutarlılığı îte akıl yürütme' lerin ve çıkarımların geçerliliğini tesbit eden kuralları konu edinen bilim dalı. Baş­ka bir ifade ile düşüncenin düşünceyle doğ­rulanması bilimi. Mantık kelimesi, Yunanca "Logike" ke­limesinin...

TENASÜH

  TENASÜH   Kelime anlamı olarak "ruhun göçü" de­mek olan tenasüh Hindistan'da ve İslâm dünyasındaki bazı sapık fırkalarda yaygın bir inanıştır. Buna dair malumat veren müs-lüman müellifler, bunıi Pythagorasçılardan ziyade...

MAKRO EKONOMİ

  MAKRO EKONOMİ   İktisat, mal ve hizmetlerin üretimi, tüke­timi ve değişimi ile uğraşan bireyleri ve ku­rumlan inceleyen bir sosyal ilimdir. İktisat teorisi, 1936 yılında Keynes'in Genel Teorisi yayınlanıncaya kadar, mikro...

DÜRTÜ

  DÜRTÜ   Genellikle organizmayı, biyolojik bir ihtiyacı karşılama amacına yönelik bir davranışa iten iç güç anlamında kullanılan bir kavram. An­lam benzerlikleri nedeniyle güdü ve içgüdü kavramlarıyla karıştırılır veya birbirlerinin...

DELİLİK

  DELİLİK   Değişik tarihî dönemlerde ve değişik kültür­lerde farklı anlamlara gelen, genellikle çoğun­luktan ayrı, tuhaf düşünce ve davranışları olan İnsanların hâli. Bugünkü değerlendirme­lerin sunucunda bilim adamları, en eski çağlar­dan...

EKOLOJİ

  EKOLOJİ   Önceleri organizma ile çevre arasındaki İliş­kilerin incelenmesi şeklinde biyolojide kullanı­lan ekoloji, daha sonra sosyal bilimlere ilişkin birterim niteliği kazanmıştır. Biyolojideki kul­lanımda terim bireysel organizmalarla çevre (autecology) ve gruplarla...

SOSYAL SİYASET

SOSYAL SİYASET   Bir toplumu meydana getiren çeşitli sos­yal sınıfların durumlarını, hareketlerini bir­biriyle ilişkilerini, çatışma ve mücadeleleri­ni ele alarak devleti korumaya ve toplumu huzur, istikrar ve refaha kavuşturmaya yö­nelik...

BARIŞ

  BARIŞ   Tarihsel bakımdan birden çok barış kavramı­na rastlanır. Bu kavramlar genellikle verilen­den daha zengin bir barış kavramını :>rtaya çı­karmak üzere bir araya getirilebilecek farklı düşüncelerin taşıyıcısıdırlar. Balı düşünce...

DİLBİLİM

  DİLBİLİM   Dilbilim en basit şekliyle dili bilimsel yön­temlerle inceleyen disiplin olarak tanımlanabi­lir. Akademik bir disiplin olarak dilbilimin ge­lişimi son zamanlarda ve hızlı bir şekilde ol­muştur. Dilbilim, 1960'Jt yıllardan...

NİRVANA

  NİRVANA   Nirvana, sanskritçede sönmek, üfleyip söndürmek, dinmek, sakinleşmek, teslim etmek, kurtulmak gibi anlamlara gelir. Te­rim Sakyamuni (Buddha) öğretisinin ana fikridir. Pali dilinde "Nibbana" şeklinde ifade edilir. "Sönmek" anlamında Nirva-na'yla...

SOSYAL PSİKOLOJİ

  SOSYAL PSİKOLOJİ   Birçok bilim adamı sosyal psikoloji ala­nını Özlü bir kaç kelime ile tanımlamaya ça­lışmıştır. Bu tanımlamalar, bireyi etkiledik­leri düşünülen sosyal etkinin veya 'sosyal uyaranlar' diye adlandırılan cevapların,...

RÖNESANS

  RÖNESANS   Rönesans, kelime olarak "yeniden do­ğuş" anlamına gelmekle birlikte, zamanla ve günümüzde belli bir alanda değil birçok alanlarda gerçekleşen, yenilenerek meyda­na gelen doğuşu veya oluşumu ifade etmek­tedir. Gerçekten...

VAHDET-İ VÜCUD

  VAHDET-İ VÜCUD   Bütün mevcudatın mutlak vücûdun-ger-çek varlık sahibinin yani zat-ı Ahadiyet'in isim ve sıfatları olduğu ve onda müstehlik bulunduğu nazariyesi, başka bir deyişle varlıkların özde bir ve tek...

ÜCRET TEORİLERİ

  ÜCRET TEORİLERİ   Üretim faktörlerinden biri olarak eme­ğin fiyatı (Ücreti) mn ne seviyede ve nasıl belirlendiğini açıklayan teorilerdir. Ücret teorilerinden her birinde ücretlerle ilgili gerçeğin unsurlarını ayn ayn bulmak...

ŞEHİR SOSYOLOJİSİ

  ŞEHİR SOSYOLOJİSİ   Şehirlerin toplum bütünü içindeki yerle­rini, doğuşunu, oluşum ve işleyiş biçimleri­ni, iktisadî ve fikrî fonksiyonlarını, şehir tiplerini, belli başlı şehir kurumlarını ince­leyen sosyoloji dalına Şehir Sosyolojisi de­nir....

DEVLET

  DEVLET   Kimilerine göre devlet, hükümet ve iktida­rın kendisi; kimilerine göre, her çeşit kuvvet ye iktidarın dayanağı; kimilerine göre ise, her türlü iyilik ve erdemin kaynağıdır. Devleti ifa­de etmek...

SEÇMECİLİK

  SEÇMECİLİK   Mevcut felsefi sistemlerden değişik dü­şünceleri seçip almak suretiyle oluşturulan birleştirme yöntemi ve bu yöntemle oluşan felsefî sistemin adıdır. Seçmecilik, bu tanımlama ile hem bir felsefî yöntem, hem de...

EHL-I SÜNNET

  EHL-I SÜNNET   A.Turan ARSLAN İslam aleminin büyük bir çoğunluğu (% 93 kadar) tarafından kabul edilen ve gönül bağla­nılan Ehl- isünnet, Hz.Peygamberin sünneti İle sahabe ve onların yolunda olanlara...

DETANT (YUMUŞAMA)

  DETANT (YUMUŞAMA)   Uluslararası sistemde mevcut bloklararası gerginlik politikasının 1.960'lardan sonra gide­rek azalmasına verilen ad. II.Dünya Savaşı'n-dan sonra kurulan iki kutuplu uluslararası si­yasal sistemde bloklar arası İlişkiler 1960'tı yıl­lara...

DESPOTİZM

  DESPOTİZM   Despotizm (zorbalık), yönetimin kendi keyfi­ne göre hareket eden bir tek kişinin elinde bu­lunduğu siyasal sistemdir. Bu sistemde devlet baştaki yöneticinin keyfi ve zorbalığa dayalı ta­sarrufları ile yönetilir....

BAĞIMLILIK TEORİSİ

  BAĞIMLILIK TEORİSİ   1960'h yıllardan itibaren Batılı ülkelerin Üçüncü Dünya ülkeleri ile olan İlişkilerini köktenci bir tarzda eleştiren yaygın anlayışın teorisi. Bu teori kendine temel olarak İktisadî emperyalizmi alır...

SİYASAL EKONOMİ

  SİYASAL EKONOMİ   Özellikle XIX. yüzyılda, Avrupa'da kla­sik kapitalist iktisatçıların iktisat için kul­landıkları unvan. Siyasal sözü, Özellikle neo-klasiklere kadar, iktisadın değer yargı­lan ve ideolojiyle yüklü yani normatif olduğunu gösterir....

YETENEK

  YETENEK   Günlük dilde, bireyin herhangi bîr alan­daki becerilerini veya beceri potansiyelleri­ni anlatmak amacıyla kullanılmasına rağ­men bilimsel olarak tanımlanması oldukça güç kavramlardan biri de yetenektir. Kav­ramın kişilik, zekâ, genetik...

SAPLANTI

  SAPLANTI   Psikoloji ve psikiyatri literatüründe bir­birinden oldukça farklı olarak kullanılan iki kavram dilimize "saplantı" olarak çevril­mektedir. Bu kavramlardan ilkinin dilimiz­deki karşılığı hezeyandır. Hezeyan (delusi-on), belli bir dönemin toplumsal gerçeğine...

DOĞRU

  DOĞRU   Doğru, tabiatla ilgili olarak kullanıldığında, gerçeğe, ilgili olduğu doğal nesneye uygun olan fikir ve düşünceye denir. Zihin alanında ise doğru, düşünme yasalarına uygun olan dü­şünceye denir. Doğrunun karşıtı yanlıştır....