Sosyoloji Sözlüğü

REFORMİZM

REFORMİZM   Mevcut kurumsal yapının dışına taşma­dan meşru düzenlemeler yoluyla iyileştir­me ve değişim öneren siyasi düşünce. Varlığı; devam etmekte olan bir takım rahatsız edici unsurlara karşı memnuniyet­sizlikten doğan reformizmde bunların kal­dırılması...

SANAYİLEŞME

  SANAYİLEŞME   Sanayileşme 18'inci yüzyılın sonlanyla 19'uncu yüzyılın başlarında İngiltere'de or­taya çıkmıştır. XV-XVI. yüzyıllarda oluşan fikri ve maddi değişikliklerin etkisiyle baş­ta ticaret olmak üzere, çeşitli ekonomik faa­liyetlerin ve düşüncenin...

NEO-KLASİSİZM

   NEO-KLASİSİZM   19. asrın sonunda, Fransa'da Sembolist şiir akımına karşı olarak ortaya çıkan, yeni­den antik Yunan ve Latin edebiyatına dön­meyi ve Klasik akımın ilke ve özelliklerinin yeniden ele alınarak...

BAŞKALAŞMA

  BAŞKALAŞMA   Başkalaşma, biyoloji ve sosyolojide bir tü­rün kendi özelliğini kaybedip, bir başka tür ha­line dönüşmesi olayıdır. Böylelikle o tür, ken­dine ait birtakım özellikleri daha sonra kaybet­meye başlar. Bu...

ZİHİN

  ZİHİN   Toplumların tarihi boyunca önemli an­lam kaymaları geçirmiş bir kavram olan zi­hin, geleneksel düşüncedeki insan anlayı­şında merkezî bir yer tutmaktaydı. Ruh'un ölümsüzlüğü ve insanî varoluşun kozmos ve metakozmos...

DOĞU PSİKOLOJİSİ

  DOĞU PSİKOLOJİSİ   Doğu psikolojisi yeni kullanıma girmiş bir te- rim olup psikolojide Doğulu ve Batılı tavırla­rın ortak bir yöntem ve çatı içerisinde bütün­leştirilmesini amaçlayan yaklaşımla şekillen­miştir. Doğu psikolojisi genellikle...

DİL

  DİL   Dil tüm insani yeteneklerin İnsana en özgü okmıûtr. O, homosapietts'in, akıllı İnsanın ka­rakteristiği olarak tanımlanmaktadır. Nerede insan varsa orada dil vardır. Bugün dünyada konuşulan dillerin sayısı kesin...

BELİRSİZLİK (KESİNSİZLİK) İLKESİ

  BELİRSİZLİK (KESİNSİZLİK) İLKESİ   1927'dc Werner Heisenberg tarafından belir­sizlik (indeterminacy) ya da kesinsizlik (uncer-tainty) ilkesi adıyla ortaya atılan bu ilke hare­ket halindeki bir elektronun hem konumu­nun, hem de hızının...

TEOKRASİ

   TEOKRASİ   En genel şekilde, din adamları sınıfı ta­rafından dinsel kurallarla yönetilen toplum­ların yönetim biçimi olarak tanımlanabilen teokrasi kavramı birbirinden farklı anlam­lara gelmektedir. The"os (ilâh-Tanrı) ve Kratos (kuvvet-güç) kelimelerinden oluşan...

PARLAMENTER SİSTEM

  PARLAMENTER SİSTEM   Batı dillerinde kullanılan Latince köken­li "parlamento" kelimesi, Türkçe'deki "meclis" ve "divan" kelimelerinin karşılığı­dır ve bîr konuda karara varmak üzere gö­rüşme yapan kurul anlamına gelmektedir. Hukuk ve siyasi...

BAĞLANTISIZLIK

  BAĞLANTISIZLIK   Askerî ve siyasal bakımdan, uluslararası poli­tika alanındaki mevcut bloklardan herhangi birine girmeme politikasıdır. Bağlantısızlık II.Dünya Savaşı sonrası dünya­sının ortaya çıkardığı siyasal bir kavramdır. Bu aynı zamanda soğuk savaşın ve...

KÜLTÜR

  KÜLTÜR   Karmaşık ve oldukça önemli olan bu te­rimin tek bir tanımını yapmak zordur, an­cak aşağıda verilen tanımların her biri farklı amaçlar için yararlı olabilir. A.L.Kroeber ve C.Kluckhon'ın çağdaş sosyal...

FAYDACILIK

  FAYDACILIK   Faydayı hayatın ve bütün ahlaki davranışla­rın ölçüsü olarak gören felsefe Öğretisine fay­dacılık denir. Faydacılığın temel ilkesi şudur: Olabildiğince çok sayıdaki insanın olabildiğin­ce çok mutlu olması. Faydacılık ahlakının temel ilkesini...

ŞİÎLİK

  ŞİÎLİK   En geniş ve kapsamlı anlamıyla, Hila-fet'in Hz. Muhammed (s.)'den sonra Ehl-i Beyt ve/veya Hz. Ali'nin soyu kanalıyla yü­rümesi gerektiğine inanan ve diğer itikadı ve fıkhı yaklaşımları daha...

PROPAGANDA

  PROPAGANDA   Propaganda, ulusal ve uluslararası alan­da baskı ve çıkar gruplarının kendilerini ta­nıtmak, kamuoyunun desteğini kazanmak, kendi ilgilendikleri konularda yetkilileri et­kilemek için giriştikleri çeşitli faaliyetler­dir. Bilinen örnekler arasında broşür, kitap...

DİKTATÖRLÜK

  DİKTATÖRLÜK   Diktatörlük, devletin bir kişi ya da küçük bir grup tarafından mutlak denelim altında bulun­durulduğu yönetim şeklidir. Diktatörlük teri­minin en yaygın anlamı şu özelliklerden en azından bİriya da...

OTORÎTERYENLİK

  OTORÎTERYENLİK   Otorileryenlik en azından üç farklı an­lamda kullanılabilir: 1- Psikolojik anlamda, örneğin otoriter karakter konusunda konuştuğumuzda -yö­netimi altındakiler! zorbaca ve tahkir eden davranışlarla itaatkarları hiyerarşik olarak üstün olana, dalkavukları daha...

SEKÜLARİZASYON

  SEKÜLARİZASYON   Dinin sosyal yapıdaki otorite ve geçer­liliğini yitirmesi, doğaüstü olayların tabii ve dünyevi olayların iş gibi algılanması, in­san aklının dinî ve metafizik bağlardan kur­tulması ve dinin bir vicdan...

ENTELLEKTÜALİZM

  ENTELLEKTÜALİZM   Entellektüalizm felsefede, bütün varlıkların genel kavramlara indirgenerek açıklanmasına verilen addır. Bu yönüyle de spekülatif (zihin­sel) bir nitelik taşır. Entelleklüalizmİn kendisi başlı başına bağımsız bir düşünce akımı değil­dir, fakat...

MÜELLEFETÜ’L-KULUB

  MÜELLEFETÜ'L-KULUB   Kalbleri îslama ısmdınlmak için kendi­lerine zekattan bir pay ayrılan kimseler. Kur'an'da sadece bir yerde geçen "Müel-lefetü'l-Kulûb" tabiri, bir isim tamlaması olup, "müellefe" ve "el-kulûb" kelimelerin­den oluşur. "Müellefe", ülfetlendirilen, ısındırılan,...

AZINLIKLAR

  AZINLIKLAR   Soy, dil, kültürve dinî inanç bağlarıyla birbi­rine bağlanmış ve kendilerinin bir ülkedeki ço­ğunluktan farklı olduğunu hisseden (ya da his­settirilen) gruplara azınlıklar ya da azınlık grupları adı verilir....

SİLAHSIZLANMA

  SİLAHSIZLANMA   Silahlanma yansına son verme amacıyla belirli veya tüm silahların azaltılması veya tamamen ortadan kaldınlmasıdır. Silahsız­lanma genel olarak ikiye ayrılarak incelen­mektedir:  1) Tüm silahlan kapsayan ve bü­tün devletlerin...

ASİMİLASYON

  ASİMİLASYON   Asimilasyon, latinccsimt'lus (benzer) kelime­sinden türetilmiş Fransızca ve İngilizce'de or­tak olan bir kelimedir. Sözlük anlamı bir şeyi değiştirerek kendine benzetme, yahut bir şe­yin değişerek başka bir şeye benzemesidir....

DIŞ YARDIM

  DIŞ YARDIM   Dış yardım, sermaye, mal veya hizmetlerin ulusların ve/veya vatandaşlarının faydalanma­sı amacıyla uluslararası transferidir. Diğer bir ifadeyle, zengin ülkelerden Asya, Afrika ve Latin Amerika'nın gelişmekte olan ülkelerine...

BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİ

  BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİ   "Maliyet-Kâr-Hacim Analizi" veya "Kâra Başlama Noktası Analizi" de denir. İşletmeler mal ve hizmel üretirler. Bu mal ve hizmetleri üretmek için katlandıkları fedakarlıkların pa­rasal ifadesi olan...