Sosyoloji Sözlüğü

MÜELLEFETÜ’L-KULUB

  MÜELLEFETÜ'L-KULUB   Kalbleri îslama ısmdınlmak için kendi­lerine zekattan bir pay ayrılan kimseler. Kur'an'da sadece bir yerde geçen "Müel-lefetü'l-Kulûb" tabiri, bir isim tamlaması olup, "müellefe" ve "el-kulûb" kelimelerin­den oluşur. "Müellefe", ülfetlendirilen, ısındırılan,...

TÜRKİYE’DE SOLCULUK

  TÜRKİYE'DE SOLCULUK   Osmanlı İmparatorluğu dönemi içinde, kimliklerini açıkça onaya koyan ilk sosya­listler, 1908 Meclis-i Mebusan'ında görü­lür. Bunlar, merkezi Selanik'te olan Federal Halk Partisi temsilcilerinden, Dimitri Vla-hof ve Zohrap...

PSİKOLOJİ

  PSİKOLOJİ   Etimolojik olarak psyehe (ruh) ve logos (bilgi) kelimelerinden oluşan psikoloji teri­mi, ruh bilgisi anlamına geliyorsa da, bu an­lamın tarihsel olmak dışında bir önemi yok­tur. Modem bilimin bir...

SAPIKLIK (DALÂLET)

  SAPIKLIK (DALÂLET)   Kelime anlamı yolunu kaybetmek, yol­dan çıkmak, gaflete düşmek, aradığı halde aradığı nesneyi bulamamak olan dalalet-sa-pıklık terimi, bilerek veye bilmeyerek Al­lah'ın gidilmesini istediği doğru yoldan sapmak demektir....

PARNAS EKOLÜ

  PARNAS EKOLÜ   19. yüzyılın ikinci yansında Fransa'da Romantik şiire tepki olarak ortaya çıkan bir edebiyat akımı. 1830'lardan sonra Romantik edebiyatçı­lar arasında kendisini gösteren farklı edebî görüşler, özellikle ThĞophile Gautier'nin...

VETO

  VETO   "Karşıyım" anlamındaki Lâtince veto kelimesinden gelmektedir. Bir meclisin, bîr kurulun veya benzeri bir organın aldığı ka­rarların ya da çıkarmış olduğu kanunun yü­rürlüğe girmesini önleyen üst makamın kullandığı...

BEY’AT (BİAT)

  BEY’AT (BİAT)   Sözlük anlamı alışverişte el tutuşup karar vermek, satış akdi yapmak, anlaşmaktır. İsla-mi terminolojide "siyasi veya askeri şartların gerektirdiği vasıflardan biriyle ehliyeti olan li­dere, her türlü şartlarda...

AVRUPA TOPLULUĞU (AT)

  AVRUPA TOPLULUĞU (AT)   Müttefiklerin Nazi Almanyası karşısındaki zaferinden sonra Avrupa yaralı ve çökmüş bir durumdaydı. Savaşta iki gerçek galip vardı: ABD ve SSCB. Bu iki süper güçten...

ÜRETİM İLİŞKİLERİ

ÜRETİM İLİŞKİLERİ   Hangi üretim tarzında olursa olsun üre­tim araçlarına sahip olanlarla olmayanlar arasındaki ilişkileri ifade eden bir kavram olup, Marksist toplum teorisinin merkezi kavramlarından biridir. Üretim ilişkilerine dair...

ARAP BİRLİĞİ

  ARAP BİRLİĞİ   Üye ülkeler arasında İlişkileri güçlendirmek, her alanda işbirliğini tesis etmek ve politika­lar arasında koordinasyonu sağlamak amacıy­la Mısır, Irak, Ürdün, Suudi Arabistan, Suri­ye, Lübnan ve Yemen tarafından...

KİTLE TOPLUMU

   KİTLE TOPLUMU   Kitle toplumu kavramı, çağdaş toplu­mun şu özellikleri haiz olduğunu öne sü­ren etkili bir toplumsal teorinin merkezin­de yer alır: Bireyler çoğunlukla birbirinin benzeri, farklılaşmamış ve birbirinin...

SAPLANTI

  SAPLANTI   Psikoloji ve psikiyatri literatüründe bir­birinden oldukça farklı olarak kullanılan iki kavram dilimize "saplantı" olarak çevril­mektedir. Bu kavramlardan ilkinin dilimiz­deki karşılığı hezeyandır. Hezeyan (delusi-on), belli bir dönemin toplumsal gerçeğine...

LİBERTARYANİZM

  LİBERTARYANİZM   Libertaryanizm, insan davranışının yapı­sı hakkında, determinizme karşıt bir teori­ye verilen- addır. Bu teori bazı insan ey­lemlerinin nedensel olarak açıklanabilir, ya da tümüyle açıklanabilir olmadığını sa­vunur. Libertaryanlar geleneksel...

ÇEVRE

  ÇEVRE   Herhangi bir yüzeyin sınırlarını belirleyen sı­nır çizgisinin uzunluğu, bir alanın sınırları ve­ya bir kimsenin etrafını kuşatan gibi anlamlan içeren çevre terimi, bir insanın davranışlarına etkisi'bakımından düşünüldüğünde, o...

EİNFÜHLUNG

  EİNFÜHLUNG   Nesnelerle duygusal bir özdeşlik ilgisi kur­ma, kendini bir başkasının yerine koyma olayı­na Einfühhmg (Özdeşleyim) adı verilir. Ein­fühlung olayında biz, nesneleri içinden kavrar ve yaşarız. Ama bu nesnelerde...

KOZMOS

  KOZMOS   Yaratılmış olan varlıkların tümü, algı alanımız ve kavrayış gücümüzün erişip ku­şatabildiği düzenli ve uyumlu bir bütün içindeki tüm yaratıklar, atom çekirdeğin­den gökcisimlerine (ve en kaba biçimiyle maddeden,...

ŞEHİR SOSYOLOJİSİ

  ŞEHİR SOSYOLOJİSİ   Şehirlerin toplum bütünü içindeki yerle­rini, doğuşunu, oluşum ve işleyiş biçimleri­ni, iktisadî ve fikrî fonksiyonlarını, şehir tiplerini, belli başlı şehir kurumlarını ince­leyen sosyoloji dalına Şehir Sosyolojisi de­nir....

NESNELCİLİK

  NESNELCİLİK   Nesnelcilik, öznelciliğin tersine, özne­den ve öznenin bilincinden bağımsız bir şe­kilde düşünme ve bilgi oluşturma aşama­sında nesneden ve nesnel olandan hareket eden teorilerin ortak adıdır. Nesnelcilik, nesneyi zihnin dışında, insan...

SİYASAL KATILMA

  SİYASAL KATILMA   Siyasal katılma, toplum üyelerinin siya­sal sistemde karar alıcıların aldıkları ve ala­cakları kararlan etkilemek için giriştikleri faaliyet ve eylemlerin tümünü içeren kav­ramdır. Siyasal katılmayı, olağan ve ola­ğandışı...

SANAYİLEŞME

  SANAYİLEŞME   Sanayileşme 18'inci yüzyılın sonlanyla 19'uncu yüzyılın başlarında İngiltere'de or­taya çıkmıştır. XV-XVI. yüzyıllarda oluşan fikri ve maddi değişikliklerin etkisiyle baş­ta ticaret olmak üzere, çeşitli ekonomik faa­liyetlerin ve düşüncenin...

CİNN

  CİNN   Cinn, gizlenmek, saklanmak anlamlarına gelir. Terim olarak gözle görülmeyen varlıklara denir. Kur'an-ı Kerim'de geçtiği ve kullanıldı­ğı şekliyle anlaşılabilmesi için kelimenin sözü edilen teknik anlamı dışında ve özellikle...

DEĞER

  DEĞER   İnsanın İhtiyaç duyan, İsteyen, amaç edinen bir varlık olarak eşyayla gerçekleştirdiği bağ­lantıda ortaya çıkan veya beliren olguya değer denir. Düşünen insana göre, eşyanın bir kişi veya belirli...

DÜŞÜNCE

  DÜŞÜNCE   Karşılaştırmalar yapma, ayırma, birleştirme şekilleri kavrama yetisine düşünme, bunların sonucunda ulaşılan şeye de düşünce denir. Aristoteles'e göre insanı hayvandan ayıran esaslı l'ark düşüncedir. Descarles düşünmek var olmaktır...

ENFORMASYON

  ENFORMASYON   En yaygın kullanımıyla yönü, içeriği ve köke­ni ne olursa olsun bilgiye enformasyon adı ve­rilir. Geniş anlamıyla enformasyon, aynı za­manda hangi kategoriye ait olursa olsun bilgi ve yargı...

OKKÜLTİZM

   OKKÜLTİZM   Okkült kelimesi, eşyanın dış yüzeyinin ve özelliklerinin gerisinde yatan esraren­gizliği gösterir. Gizli, kapalı, açıklanma şekli bilinmeyen şey demektir. Özellikle birçok insanın, hatta bilim adamlarının bile bilemedikleri maddi,...