Sosyoloji Sözlüğü

UYARAN

  UYARAN   Herhangi bir sinir sistemi etkinliğine ve­ya bir tepkiye yol açan, organizmanın içsel ya da dışsal olarak karşılaştığı olaya uyaran adı verilir. Burada kavram en çok kullanıl­dığı, hatta...

TARİH FELSESEFESİ

   TARİH FELSESEFESİ   "Tarih Felsefesi" deyiminde iki terimin değişik anlam ve yorumlara açık olması ne­deniyle tanımlanması da farklı olmaktadır. Tarih (historia) terimi, bir yandan geçmişte kalanı, yani yaşanmış geçmişi,...

ÇOCUK PSİKOLOJİSİ

  ÇOCUK PSİKOLOJİSİ   Çocukluk, doğumdan ergenliğe kadar süren hayat dönemidir. Bu dönemde İnsan yavrusu olgunluğa ulaşmak için sürekli gelişme halin­dedir. Çocuğun gelişim amaçlarına ulaşması bir yanıyla insan türüne özgü...

CİSİM

  CİSİM   Uzunluğu, genişliği, derinliği olan ve bu ne­denlerle evrende yer kaplayan şeye cisim de­nir. Başka bir ifadeyle bir yer kaplayan, aynı zamanda kütlesi ve ağırlığı olan ve...

MADDECİLİK

MADDECİLİK   Her şeyin madde, ya da en azından mad­desel olduğunu ileri sürenlerin görüşlerinin genel adı. Buna göre maddeci düşüncenin tezahürü, madde ve maddenin hareketine dayandırılmak istenmiştir. İlkçağların maddenin...

ANTROPOLOJİ

  ANTROPOLOJİ   Antropoloji teriminin her ne kadar çok eski bir geçmişi varsa da, genel bir insan bilimi fik­ri XIX. yüzyılın bir ürünüdür. Evrim fikrine sı­kı sıkıya yapışmış olan...

DOĞRU

  DOĞRU   Doğru, tabiatla ilgili olarak kullanıldığında, gerçeğe, ilgili olduğu doğal nesneye uygun olan fikir ve düşünceye denir. Zihin alanında ise doğru, düşünme yasalarına uygun olan dü­şünceye denir. Doğrunun karşıtı yanlıştır....

ÜLTİMATOM

  ÜLTİMATOM   Devletlerarasında yazılı muhaberata da­yalı ilişkilerin en şiddetlisidir. İki ülke ara­sında ortaya çıkabilecek bir anlaşmazlık durumunda taraflardan birinin karşı tarafa belirli bir gün ve saat vermek suretiyle uy­gun...

SOYKIRIM

  SOYKIRIM   Uluslararası hukukî suç. Bir grubu orta­dan kaldırmak veya yoğunluğunu azaltmak kastıyla o grubun elemanlarının hayatlarına veya haklarına saldın, tik defa Birleşmiş Milletler tarafından Uluslararası Hukukî Suç olarak...

ENTERNASYONAL(LER)

  ENTERNASYONAL(LER)   Milletlerarası prolcteryayı organize ederek dünya ihtilaline gitmeyi düşünen sosyalist ve komünist partilerin, milletlerarası alanda bira-raya gelmek üzere oluşturdukları örgütlenme­ler. /. Enternasyonal: Marx ve Engels'in çabala­rıyla 1864'ie, Londra'nın Sainl Martin's...

ALGI

  ALGI   Algı kelimesinin arapça karşılığı olan idrâk, "ulaşmak, yetişmek, künhüne vakıf olmak" gİ-bi anlamlar taşır ve bir etkiye maruz kalma ve ona uyum sağlayarak karşı harekette bulunma olgusunu...

SEMBOLİZM

  SEMBOLİZM   19. yüzyılın sonunda Fransa'da gelişerek diğer Avrupa ülkelerine de yayılan edebiyat akımı. Sembolizm, 1880'li yıllarda, Arthur Rimbaud, Paul Verlaine ve Stephane Mal-larme'nin öncülüğünde ve Baudelaire'in kuvvetli tesirinde kurulmuştur....

PSİKOZ

PSİKOZ   Psikoz, bir kişinin düşüncelerinde, duy­gusal tepkisinde, gerçeği kavrama ve baş­kalarıyla ilişki ve iletişim yetisinde, gerçek­le ilgili kapasitesini büyük ölçüde engelle­yecek bir hasar olmasıyla karakter ize bir psikolojik...

DEVLET

  DEVLET   Kimilerine göre devlet, hükümet ve iktida­rın kendisi; kimilerine göre, her çeşit kuvvet ye iktidarın dayanağı; kimilerine göre ise, her türlü iyilik ve erdemin kaynağıdır. Devleti ifa­de etmek...

PROBABİLİTE

  PROBABİLİTE   Probabİlitenin çeşitli tanımlarını ver­mek mümkündür. Mesela bir tanıma göre, "ihtimal-probabilite, olasılık, gelecekteki bir olay hakkındaki ümidimizin kuvvetinin bir ölçüsüdür", ihtimal in -probabi I iten in-klasik bir tanımı şöyle...

YETÎ

  YETÎ   insanın doğuştan getirdiği psikolojik güçlerin her birine yeti (meleke) denir. Ye­tenek kavramıyla biçim ve anlam yönünden benzerlikleri olsa da aynı değildir. Yetenek kişinin Öğrenmeye dayalı olmayan doğal...

ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER

  ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER   İktisatta tanımı üzerinde uzlaşılmamış kav­ramlardan biri de "çok uluslu şirket" kavramı­dır. Tanımını yapmadan önce mahiyeti üzerin­de durulması tanımın anlaşılmasını da kolay­laştıracaktır. Çok u luslu şirketlerin kuruluşunu ve...

MASONLUK

  MASONLUK   Kendilerine göre bir takım kardeşlik il­kelerini benimseyen, birbirlerini parola ve işaretlerle tanıyan, loca denilen bölümlere ayrılan kimselerden kurulu dernek. Mason olma durumu anlamına da gelen masonluğa "farmasonluk"...

TARAFSIZLIK

  TARAFSIZLIK   Tarafsızlık, bir uluslararası hukuk kav­ramıdır ve savaş zamanı ile ilgili bir politi­kadır. Bir devletin iki veya daha fazla devlet arasında çıkmış olan bir savaşta savaş dışın­da kalacağını...

TABİAT FELSEFESİ

  TABİAT FELSEFESİ   Tabiatı, tabiat ürünlerini ve orada olanla­rı inceleyen sistemli düşünce. Daha özel olarak tabiat felsefesi, tabiî varlığı organik ve inorganik olarak ayırdığımızda, her iki alanın birbirinden farklı...

OTOMATİK İSTİKRAR ARAÇLARI

  OTOMATİK İSTİKRAR ARAÇLARI   Dışarıdan herhangi bir müdahale bulun­maksızın, sosyo-ekonomik sistemin, kendi içindeki bazı kurumların doğrudan hareke­te geçerek, ekonomide gözlemlenen çal­kantıları durultmaya ve ekonomik hayatı dengelemeye yarayan vasıtalardır. Ekono­minin bünyesinde...

DİPLOMASİ

  DİPLOMASİ   Millî hükümetçe kararlaştırılan dış politika­nın dışişleri, dış temsilcilikler ve diğer teşkilat-larca yürütülmesi süreci. Genellikle dış politi­ka ile diplomasi birbirine karıştırılmaktadır. Hükümetlerin uluslararası planda izlemeyi ka­rarlaştırdıkları politikalar dış politikayı...

LİBERTARYANİZM

  LİBERTARYANİZM   Libertaryanizm, insan davranışının yapı­sı hakkında, determinizme karşıt bir teori­ye verilen- addır. Bu teori bazı insan ey­lemlerinin nedensel olarak açıklanabilir, ya da tümüyle açıklanabilir olmadığını sa­vunur. Libertaryanlar geleneksel...

DOĞUM KONTROLÜ

  DOĞUM KONTROLÜ   Çocuk düşürme ve aldırma, gebeliği önleyici önlemler alma, kısırlaştırma gibi yollarla do­ğurganlığı kontrol altına alarak doğumlar ara­sı süreyi ve doğum sayısını ayarlamayı amaçla­yan kısıtlama yöntemlerinin tümüne...

EKONOMETRİK TAHMİN

EKONOMETRİK TAHMİN   (İng. Estimate; Fr. Estimatİon) Ekonometrik bir modelin spesifikasyonu ta­mamlandıktan (özellikleri belirlenip model formüle edildikten) sonra ekonometrisyenin onun tahmini aşamasına geçmesi gerekir. Baş­ka bir deyişle ekonometrici, modelin katsayıla­rının sayısal...