Sosyoloji Sözlüğü

NİHİLİZM

  NİHİLİZM   Nihilizm, en genel anlamıyla, bizzat olumsuzluğun propagandasını ahlakî bir görev sayan, bir ideolojiye dönüşmüş yü­rürlükteki ahlâkın tamamen reddi tavrıdır. Başka bir söyleyişle, ahlâki hiçbir hakikatin olmadığını, değerler arasında bir sıra düze­ni (hiyerarşi) bulunmadığını ileri süren fel­sefi bir öğretidir....

ANOMİ

  ANOMİ   Anomi terimi Yunanca bir kelime olup "ka­nunsuzluk" ya da "normsuzluk" anlamına gel­mektedir. Anomi teriminin üç farklı, ama bir­biriyle ilişkili anlamı vardır. İlk anlamı kişisel bir düzensizliği dile getirir. Bu durum, toplum­sal yapının sağlamlığına ya da normlarının ka­rakterine uymayarak...

KÜLTÜR EMPERYALİZMİ

   KÜLTÜR EMPERYALİZMİ   Emperyalizm, bir devletin başka bir dev­let ya da devletlere, o devletin halkını sö­mürmek ve ekonomik politik avantajlar elde etmek amacıyla hakimiyet kurması­dır. Kültür Emperyalizmi ise, bu hakimi­yet kurma çabasının kültürel çalışmalar ve programlar yoluyla gerçekleştirilmeye çalışılmasıdır. Hakimiyet kurmanın...

ALT-KÜLTÜR

  ALT-KÜLTÜR   Bir sosyal grubun veya zümrenin, bünyesin­de yaşadığı ülke veya toplumun genel kültür bütünü İçinde, etnik, dini, yerel ve meslekî ne­denlerle farklılık gösteren dilleri, elbiseleri, evleri, çocuk yetiştirme tarzları, hayat ve dün­ya görüşleri, yaşama biçimleri vardır. İşte bu farklı...

FETİŞİZM

  FETİŞİZM   Genel ifadesiyle fetişizm, bazı insanların, kendisinde taibatüstü bir kuvvetin var olduğu­nu kabul ettikleri cansız bir şeyi kutsal sayma­ları, ruhlarla ilişkili olduğuna inandıkları mad­di bir varlığı tanrı kabul etmeleridir. Kendisin­de olağanüstü bir gücün varlığına inanılan, maddi-manevi, canlı-cansız, doğal-yapay varlı­ğa "feti§"...

OSMANLI TOPLUM YAPISI

  OSMANLI TOPLUM YAPISI   Osmanlı toplum yapısı çeşitli açılardan tabakalaşma göstermekte olup insanların yerleşim mekanı, toplum hayatında oyna­dıkları rol, toplum yapısını sembolize eden piramitte işgal edilen yer ve statü gibi deği­şik kriterler, tabakalaşmada etkili olmakta­dır. Yerleşim mekanı açısından Osmanlı toplumuna...

FENOMENOLOJİ

  FENOMENOLOJİ   Genel olarak, zincirleme devanı eden feno­menlerin veya fenomenler bütününün tasvir edilerek incelenmesini amaçlayan felsefi disip­lin. Bu anlamda fenomenoloji, incelediği feno­menler bütününü, bir yönüyle gerek bu feno­menlerin soyul ve değişmez yasalarına, gerek­se bu fenomenler aracılığıyla oluştuğunu İleri sürdüğü aşkın gerçekliklere...

DAVRANIŞ BİLİMLERİ

  DAVRANIŞ BİLİMLERİ   Davranış Bilimleri; aslında bir tek bilim dalı değil, bilimler grubundan meydana gelen, kişi veya grubun davranışlarının sebep ve sonuçla­rını ve onları bu davranışa yönelten faktörleri İnceleyen bir disiplindir. Temel olarak psikolo­ji, sosyoloji ve antropolojinin İnsan ve grup...

RÖNESANS

  RÖNESANS   Rönesans, kelime olarak "yeniden do­ğuş" anlamına gelmekle birlikte, zamanla ve günümüzde belli bir alanda değil birçok alanlarda gerçekleşen, yenilenerek meyda­na gelen doğuşu veya oluşumu ifade etmek­tedir. Gerçekten Rönesans kelimesi belli bir tarihte ve belli alanda farklı düşünme ve...

KÖY

  KÖY   Genellikle tanmla uğraşan, bu yüzden aralarında yeterince iş bölümü olmayan, içinde bulunduktan toplumun ortak bütü­nü ile çok az ortak olan çıkarları ve işbirli­ği bulunan, birbirlerine karşı tamamen serbest bir eğilim gösteren, sosyal çevreden ziyade tabiî çevre Ue yoğun...

RASYONALİZM

  RASYONALİZM   Doğruluğun ve gerçekliğin ölçüsünü aklîlikte bulan görüşlerin genel adıdır. Düşünce Tarihinde çeşitli anlamlarda kullanı­lan Rasyonalizm, özellikle insan bilgisinin kaynağını akılda (zihinde) bulan, bilginin akıldan, düşünceden doğduğunu ve ancak bu bilgilerin zorunlu, mutlak, değişmez, ge-nel-geçer olduğunu iddia eden görüştür. Rasyonalizm bilginin kaynağı...

KUŞKUCULUK

  KUŞKUCULUK   Kesin ve gerçek bilginin imkanından il­ke olarak kuşku duyan felsefe öğretisi. Bu görüşe göre insan ruhu kesin olarak hiç­bir gerçeğe ulaşamaz. Kuşkuculuğa göre, bir öncülün diğer bir öncüle oranla daha muhtemel olduğu konusunda herhangi bir şey söylenemez. Dogmatizm, süje...

NİCELİK

NİCELİK   Nicelik, nesnelerin genellikle sayılabi-len veya ölçülebilen, toplamı doğrudan sayı olarak belirtilebilen genel özelliğine veri­len isimdir. Nicelik, genel anlamda bir nes­neler kümesinin sayısal sıklığı, ya da bü­yüklüğü anlamında da kullanılmaktadır. Ölçülebilen, azalıp çoğalabilen büyük­lük olarak da tanımlanabilen nicelik, ne ka­dar, ne büyüklükte,...

BATILILAŞMA

  BATILILAŞMA   Batı medeniyetini veya batılı milletleri taklit cime, onlara benzeme harekeli. (Batılılaşma, garbhlaşma, avrupalılaşma, modernleşme, as­rîleşme, çağdaşlaşma da denir). Avrupanın (sonradan Amerikanın da) başta teknolojisi olmak üzere siyasî, sosyal ve hatta kültürel sistemini aktarma ya da iktibas etmeye dayanan fikirler...

SAĞDUYU

  SAĞDUYU   Günlük hayatın belirlediği görüş, düşü­nüş ve davranış şekillerinin bütününe sağ­duyu adı verilir, insanlar günlük hayatların­da bir takım tecrübeler ve kanaatler elde ederler ve bu günlük tecrübe ve kanaatleri­ne göre düşünüp değerlendirmelerde bulu­nurlar. Bu anlamda sağduyu, bilimsel olana aykırı...

FEMİNİZM

  FEMİNİZM   Kadının siyasal, toplumsal ve ekonomik alan­lardaki halkları ve eşitliği taraftarlığını ve ka­dının toplumdaki rolünün kökten değiştirilme fikrine bağlanmayı ifade eden modern bir te­rim. Hareketin Aristophanes'ten Charİolte Bronte gibi XIX. yüzyıl romancılarına kadar uzanan öncüleri vardır. Mrs. Emmeline Pank-hursi...

ARİSTOCULUK

  ARİSTOCULUK   Antikçağ Yunan filozofu Aristoteles (M.Ö.384-322)'in Öğretisine dayanan, deneyci ve gerçekçi eğilimleriyle belirgin bir düşünce okulu. Bu okul, Aristoteles'in Öğrencileri tara­fından onun felsefesinin yorumlanarak gelişti­rilmesi şeklinde oluşmuş ve gerek Hıristiyan­lar gerekse Müslümanlar arasında felsefe ve ilahiyat alanlarında pek çok taraftar...

SOSYAL HAREKETLİLİK

  SOSYAL HAREKETLİLİK   Hareketlilik, toplumun kendi içindeki dinamizmini ifade eden veya nüfusu meydana getiren fertlerin hareketliliğini belirten bir kavramdır. Toplumda bireyle­rin, zümrelerin veya kültür unsurlannın, ta­bakalaşmada, ya da sosyal mekânda yer de­ğiştirmesini ifade eder. "DeğişinTin sosyo­lojik araştırmasında kullanılan "sosyal ha­reketlilik" kavramı;...

ASABİYET

  ASABİYET   Asabiyet, Arapça kökenli bir kelime olup "A-sebe" kökünden türemiştir. "Asebe", bir kimse­nin baba tarafından akrabalarının oluşturdu­ğu topluluğa verilen isimdir. Asabiyet İse, söz­lükte, baba tarafından olan akrabalara aşırı düşkünlük, onların kayırılması doğrultusunda aşırı çaba göstermektir. Terim olarak, bir kim­senin baba...

KÜLTÜROLOJİ (KÜLTÜR BİLİM)

  KÜLTÜROLOJİ (KÜLTÜR BİLİM)   XX. yüzyılda ortaya çıkan "kültür bilimi" ilk bakışta kültürel hadiselerin bilimsel yo-rumu ve değerlendirilmesi olarak tanımla­nabilir. "Kültür bilimi" terimi ilk defa Al­man filozofu ve kimyageri W. Ostwald ta­rafından kullanılmış, sonraları diğer sos­yal büimlerce kendisinden söz edilen...

LİBERALİZM

   LİBERALİZM   Birey, toplum ve devlet ilişkilerinde kişi­lerin Özgürlüğünü öne alan, toplumun ör­gütlenmesinde özgürlüğü temel prensip olarak kabul eden, kişi özgürlükleri karşı­sında devletin yetkilerini sınırlamayı saVu-nan ve devletin ekonomik hayata müdaha­lesini kabul etmeyen bir felsefe, ekonomi ve siyasal düşünce akimidir....

DAVRANIŞÇILIK

  DAVRANIŞÇILIK   Psikolojide:   Davranışçılık Birleşik DevIctler'dckİ psiko­loji disiplini içerisinde XX. yüzyılda ortaya çı­kan bir yönelimi ifade eder. Davranışsal yakla­şım çevrenin insan üzerindeki etkileriyle in­san ve hayvan davran ıslarında ki değişimler arasındaki ilişkilerin nesnel yoldan incelenme­si üzerinde durur. Bu ya laboratuvarda ya da...

DARVİNCİLİK

DARVİNCİLİK İngiliz tabiat ve biyoloji bilgini Charles Dar­vin'in geliştirdiği bütün canlı türlerinin doğu­şunu ve evrimini en alı biçimlerinden başlayıp en karmaşık olanlarına kadar verildiği bir ha­yal mücadelesiyle açıklayan Öğretiye, Danvin-dlikadı verilir. Darwin görüşlerini, 1837'den itibaren üzerin­de çalıştığı Tiirfeıin Kökeni Üzerine...

DİYALEKTİK

  DİYALEKTİK   Tartışma tekniği olarak diyalektik karşılıklı konuşma da, tartışmak suretiyle hakikati ara­ma ve ortaya çıkarma sanatıdır. Ancak karşı­lıklı konuşmada tarafların birinin gereken dik­kati göstermemesi halinde hakikati arama ve ortaya çıkarmada herhangi bir sonuca ulaşma sözkonusu olmayacağından, bu diyalektik "ce-del" olarak...

KOZMOLOJİ (ve KOZMOGONİ)

  KOZMOLOJİ (ve KOZMOGONİ)   Kozmoloji, evrenin temel niteliğiyle ilgi­li dini ya da felsefi İnancın bir parçasını oluşturur. Kozmogoni ise kozmolojinin özgül olarak evrenin yaratıhşıyla ilgili bö­lümüne verilen addır. Bir toplumun koz­moloji ve kozmogonisi ifadesini o toplu­mun biliminde bulur ve kısmen bu...

En Çok Okunanlar