Sosyoloji Sözlüğü

ZULÜM

  ZULÜM   Zulüm mefhumu Kur'an-ı Kerim'de çok geniş yer tutan bir kavramdır. Bu kavram iman ve amel bakımından geniş manalar ih­tiva eder. Tespitimizde yanılmamışsak, zu­lüm ve müştakları Kur'an'da 280'den...

ZİHİN

  ZİHİN   Toplumların tarihi boyunca önemli an­lam kaymaları geçirmiş bir kavram olan zi­hin, geleneksel düşüncedeki insan anlayı­şında merkezî bir yer tutmaktaydı. Ruh'un ölümsüzlüğü ve insanî varoluşun kozmos ve metakozmos...

ZİMMÎ

  ZİMMÎ   Bir İslâm devletinin himaye ve hakimi­yetini kabul etmiş Yahudi ve Hiristiyana, Müslümanlar tarafından zimmî adı verilir. Mal, can, namus ve dîni için teminat veril­miş olan gayr-i müslim...

ZINDIKLIK

  ZINDIKLIK   Kelime, Fars kökenli olup muhtelif dö­nemlerde değişen manalara kullanılagel-miştir. Akide otoritelerinin ıstılahında şu anlamlan ihtiva ettiği tespit edilmiştir:  a) Farisî inançları benimseyenler için mutlak manada,  b) Mani bağlılarına,  c)...

ZERDÜŞTLÜK

  ZERDÜŞTLÜK   Kurucusu Zaratuştara ya da Zar osten (yaygınca kullanılan Grekçe form) adından dolayı Zerdüştilik diye anılan bu eski tran dini, geleneksel olarak kurucusunun yaşa­dığı tarih kabul edilen M.Ö. 628-551...

ZEKÂ VE ZEKÂ TESTLERİ

  ZEKÂ VE ZEKÂ TESTLERİ   Sık sık kullanılmasına rağmen tanımı üzerinde bir anlaşma sağlanamamış olan zekâ, "problemleri çözmek, yeni şeyler öğ­renmek, iyi düşünebilme yeteneği geliştir­mek için genel zihinsel kapasite"...

ZEKÂT

  ZEKÂT   Zekâtın sözlük anlamı; temizlemek, bü­yütmek, çoğalmak ve bereketlenmektir. Malı çoğalttığı için zekâta bu ad verilmiştir. Dinî bir terim olarak İse şöyle tarif edebili­riz: "Belli bir malın belli...

ZAMAN

ZAMAN   Bir Önceki olaydan bir sonraki olaya gi­den süre şeklinde anlatılan zaman genellik­le fasılasız olarak düşünülen sürekli deği­şim olarak da tanımlanır. Bu bakımdan şim­di geçmişe dönüşür. Zamanın spesifik...

ZANAAT

  ZANAAT   İnsanların maddî ihtiyaçlarını karşıla­mak için yapılan, eğitim ve tecrübe gerekti- ren işe zanaat adı verilir. Zanaatın hUner, marifet anlamı da vardır. Bir işle, bir mes­lekle uğraşan yahut bir...

YÖNETİM

YÖNETİM   Yönetim, insanların tek tek gerçekleşti­remeyecekleri amaçlara ulaşabilmek için yürütülen bir grup faaliyetidir. Birden fazla insanın beden ve zihin güçlerini birleştire­rek çalışmalarını gerektiren bu faaliyetin belli bir düzen...

YÖNTEM

  YÖNTEM   Yöntem, genel olarak belirlenmiş bir he­defe doğru yürüme faaliyetini ve bu yolun kendisi anlamına gelir. Bilimsel yöntem ise doğaya, topluma, bireye ilişkin doğru tasvir etme ve...

YEZİDÎLİK

  YEZİDÎLİK   Yezidîlik, H. 132 yılında Emeviler Devleti'nİn çöküşünden sonra ortaya çıkan sapkın bir fırkadır. Başlangıçta Emeviler'in üstünlüğünü yeniden sağlamak için siyasi bir hareket olarak ortaya çıkmış, daha sonra...

YENİ ROMAN

YENİ ROMAN   1950 sonrasında Fransız edebiyatında Alain-Robbet Grillet, Nathalie Sarraut, Claude Simon, Michel Buttorgibi romancı­ların öncülüğünde meydana çıkan ve ro­manda neyin anlatıldığından çok, anlatımın şekline, tekniğe önem veren...

YETENEK

  YETENEK   Günlük dilde, bireyin herhangi bîr alan­daki becerilerini veya beceri potansiyelleri­ni anlatmak amacıyla kullanılmasına rağ­men bilimsel olarak tanımlanması oldukça güç kavramlardan biri de yetenektir. Kav­ramın kişilik, zekâ, genetik...

YETÎ

  YETÎ   insanın doğuştan getirdiği psikolojik güçlerin her birine yeti (meleke) denir. Ye­tenek kavramıyla biçim ve anlam yönünden benzerlikleri olsa da aynı değildir. Yetenek kişinin Öğrenmeye dayalı olmayan doğal...

YATIRIM

YATIRIM   Genel anlamda yatırımı, tasarrufların ka­zanç elde etmek amacıyla çeşitli alanlarda değerlendirilmesi olarak tarif etmek müm­kündür. Fertler, işletmeler hatta devlet, ge­lirlerinden tüketime harcamadıkları kısım­ları değerlendirmeyi arzu ederler. Tüketime...

YEHOVACILIK

  YEHOVACILIK CYEHOVA ŞAHİTLERİ)   Gizli bir teşkilâta sahip dinî, siyasî ve milletlerarası bir gruptur. 19. yüzyılın orta­larında Amerika'da ortaya çıktı (1844). Hı­ristiyan olduklarını ileri sürmekteyseler de Yahudi nüfuzu altında bulunmakta...

YAŞLILIK

  YAŞLILIK   Bilişsel süreçlerdeki yaşa bağlı değişik­likler üzerinde yapılan araştırmalar, Batı toplumlarındaki yaşlı nüfus arasındaki artı­şın sürmesine paralel olarak güçlenmiştir. Yaşlıların modern bir çevre ile başa çıkabil­meleri ve dolu...

YAPI

  YAPI   Doğrudan gözlemlenebilir bir "hakikat" anlamında veya fonksiyon ve organizas­yonun soyut bir şeması anlamında kullanı­lışına göre farklı anlamlar yüklenen yapı kavramı deneysel kullanımıyla, ilk anla­mında gözlemlenebilir olguları niteler....

YANSITMA

  YANSITMA   Bireyin bilinçdışından gelen rahatsız edici dürtülerini, sanki onlar dışarıdan geli-yorlarmış, başkaları tarafından kendisine yönelüliyorlarmış gibi algılayarak bu dür­tülerin baskısından kurtulma çabasına yan­sıtma denir. Yansıtma, yani bireyin kendi­sinde görmek istemediği...

YANLIŞ

  YANLIŞ   Doğru olmayan, veya doğrunun karşıtı olan. Bir kurala, ilkeye uymama durumu. Bu terim çeşitli disiplinlerde çeşitli mana­larda ve en çok da hata, bâtıl, sahte, sakîm, yalan,...

YALNIZCILIK POLİTİKASI

  YALNIZCILIK POLİTİKASI   Dünya politikasına ve uluslararası so­runlara aktif olarak katılmamayı ve diğer devletlerle ilişkileri en alt düzeyde tutmayı öngören bir dış politika stratejisidir. Yalnızcılık politikası, uluslararası ilişki­lerde, infîrad politikası,...

YALTA KONFERANSI

  YALTA KONFERANSI   II. Dünya Savaşı sonrasında, üç galip ül­ke adına dünyanın yeni çatısını meydana getirmek için F. D. Roosevelt (ABD), J. Stalin (SSCB) ve W. ChuıchilTin (İngilte­re) 4-11...

YANILSAMA

  YANILSAMA   Bir algı ile algılanan şeyi kaydeden bir cetvel ya da hız ölçüsü gibi güvenilir bir ale­tin göstergesi arasındaki farka yanılsama denilebilir. Bir yanılsama hakkında Önceden bilgi sahibi...

YAKÎN

  YAKÎN   Kesinlikle bilinen, doğruluğu kesin olan, şüphe bulunmayan şey veya bilgi. Daha genel olarak, realiteye, gerçeğe uygun olan ve hiç bir şekilde aksinin olamayacağı­na inanılan şey. Bu...