Sosyoloji Sözlüğü

ANAERKİL DÜZEN

  ANAERKİL DÜZEN   Aile ve devlet idaresinde annenin veya anne soyundan gelen en yaşlı bir kadının hakim olduğu toplum düzenine anaerkil düzen denir. Böyle toplumlarda, çocuk anneye ve annenin ailesine...

ANALİTİK

  ANALİTİK   Analitik terimi daha çok Kant felsefesinde sentetik (synthetic) terimiyle karşıt anlamda kullanılmaktadır. Sıfat ve İsim olarak kullanıl­ması halinde farklılıklar gösterir. Kant bilginin kavramlar, yargılar, akıl yürüt­meler olmak üzere üç...

ANALİTİK FELSEFE

  ANALİTİK FELSEFE   Aslında Yeni Pozitivizm (Neo-posİtİvİsm) ya da Mantıksal Pozitivizm (Logical Positi-vism) olarak orlaya çıkan, ancak "pozitivizm" terimini yeterli bulmayarak "modern deneyci­lik", "mantıksal deneycilik", "bilimsel deneyci­lik", "bilimsel felsefe", "analitik felsefe"...

ANALİZ

  ANALİZ   Yunanca yokluk (an) ekiyle zincir (alıısis) kelimelerinin birleşiminden türetilen terimin anlamı, aralarında bulunan bağı çözmek, kal­dırmak, ıslah etmek, ölçmek demektir. Latin-ceye Analytice olarak geçmiş ve sadece man­tık...

ALTYAPI VE ÜSTYAPI

  ALTYAPI VE ÜSTYAPI   Altyapı ve üsl yapı terimlerinin her İkİsİ de ekonomi (altyapı) ile diğer toplumsal formlar (üstyapı) arasındaki ilişkileri analiz ederken Marksist sosyologlar tarafından kullanılmış­tır. Üst yapı...

AMBARGO

  AMBARGO   Bir geminin, bulunduğu limandan çıkmasını geçici bir süre yasaklayan devlet buyruğu. Da­ha geniş anlamıyla; bir mal alım, satım ve nak­linin, serbest sürümünün politik, askeri ve ekonomik nedenlerle...

ALT-KÜLTÜR

  ALT-KÜLTÜR   Bir sosyal grubun veya zümrenin, bünyesin­de yaşadığı ülke veya toplumun genel kültür bütünü İçinde, etnik, dini, yerel ve meslekî ne­denlerle farklılık gösteren dilleri, elbiseleri, evleri, çocuk yetiştirme...

AKRABALIK

  AKRABALIK   Doğum, evlilik ya da evlatlık akdiyle gerçek­leşen insanlararası İlişki. Akrabalığın temel özellikleri biyolojik olmaktan çok sosyal bir boyuta sahiptir. Akrabalık genellikle sosyal antropolojinin en güç alt-alanlarından birisi...

ALAN ÇALIŞMASI

  ALAN ÇALIŞMASI   Alan çalışması ilk kez antropolojide uygula­nan ve daha sonraları sosyoloji başta olmak üzere diğer bazı sosyal bilimlerde (sosyal psi­koloji, sosyal antropoloji, v.b) de uygulanan bir araştırma...

ALGI

  ALGI   Algı kelimesinin arapça karşılığı olan idrâk, "ulaşmak, yetişmek, künhüne vakıf olmak" gİ-bi anlamlar taşır ve bir etkiye maruz kalma ve ona uyum sağlayarak karşı harekette bulunma olgusunu...

ALTIN ÇAĞ

  ALTIN ÇAĞ   Hint, Çin, İran, Yunan, Mezopotamya, Mı­sır ve Kızılderili gibi dini geleneklerde olduk­ça benzer anlatımlarla paylaşılan çevrimsel (cyclical) zaman anlayışında dört çağ'dan bi­rincisine altın çağ adı verilir. Evrene...

AİLE SOSYOLOJİSİ

   AİLE SOSYOLOJİSİ   Aİlc sosyolojisi, ailenin görevi, yapısı, tarihî süreç içindeki gelişimi, aileyi teşkil eden birey­ler ve bunların rol ve statülerini, ailenin için­de bulunduğu toplumun siyasal, dini, ekono­mik, sosyal...

AGNOSTİSİZM

   AGNOSTİSİZM   Gerçek ve mutlak varlığın, kendinde nesne­lerin ve dayanağının insan ruhu tarafından bi­linemeyeceği öğretisine agnostisizm denir. Dolayısıyla gerçek varlığa, a) ya büsbütün eri-ş, İlemeyeceği; b) ya da akıl...

AKIL

  AKIL   İnsanın düşünme, bilme, davranışlarını belir­leme, denetleme ve yargılaması ya da iyiyi kö­tüden, doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan ayır-masıyla İlgili kabiliyeti veya dirayetine topluca akıl denir. Belli yargıların başka...

AKİT

  AKİT   Sözlük anlamı yemin, ahd veya satı§ı sonuç­landırmak, sağlamlaştırmak demektir. İslam fıkhında akit: "İki iradenin bir bağlılığı meyda­na getirme ya da nakli veya sona erdirilmesin­de tevafuk etmesidir." Örneğin...

AİLE

  AİLE   Aile, en az evli iki yetişkin İnsandan ve ço­cuklardan meydana gelen kurumlaşmış bir bi-yolojik-toplumsal gruptur. En asgari işlevleri, cinsel ilişkileri de içine alan duygusal ihtiyaçla­rın tatmini ve...

AHLAK

  AHLAK   Ahlaklı olmanın anlamını ve özellikle insa­nın davranışına yol gösteren ve ona rehberlik eden düşünce ve inançları (İslâm, Hristiyanhk ya da ateizm gibi) araştıran felsefe dalına ah­lak, denir...

AFRİKA BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ

  AFRİKA BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ   Güney Afrika Cumhuriyeti ile Namibya'nın dışındaki bütün Afrika ülkelerinin üye bulun­dukları uluslararası bölgesel bir örgüt. Afrikalılar arasında dayanışmayı ve birliği güçlendirmek, iş birliğini geliştirmek, ülkele­rin bağımsızlığını, toprak...

AHİLİK

  AHİLİK   Ahilik, terim olarak füıüvvet prensip ve esas­ları dahilinde, V./XI. yüzyılda Türkistan ve İran'dan Anadolu'ya kadar uzanan bölgeler­de, özellikle ticaret ve sanayi merkezlerinde, daha çok esnaf ve sanatkarları...

ADALET

      ADALET   Herkese hakkı olanın verilmesini öngören ahlakî ilke. Toplum örgütlenmesinde malların, hakların ve görevlerin veya şereflerin aril-metİkbölüşiiJmesincadaletiııyerine getirilme­si denir. Adalet herkesin yeteneğine ve top­lumda oynadığı role uygun olarak dağıtıldığı...

ADAK

ADAK   Tanrı'ya veya onun yerine kabul edilen yüce bir güce saygı göstermek ve rızasını kazanmak amacıyla bir fedakârlıkta bulunmak yahut bir ibadeti yapmak için verilen söze adak denir....

AFOROZ

  AFOROZ   Yahudiler ve Hırisliyanlarda belirli suçları iş­leyen kimselere uygulanan sürekli veya geçici toplum dışına çıkarılma cezası. Yahudilerde bu ceza, Tevrat'la sayılan "bü­yük günahları İşleyenlere karşı uygulanır. Aforoza uğrayan kimseyle dindaşlarından...

En Çok Okunanlar