Sosyoloji Sözlüğü

YAHUDİLİK

  YAHUDİLİK   Yahudi dini. İlahi menşeli olmakla bera­ber günümüzde tamamen ilk orjinini kaybe­den ve dîn olma vasfından ziyade etnik ve kültürel tarihi bir toplumun inançtan bütü­nü. Yahudilik, Babil sürgününden...

YABANCI YATIRIM

YABANCI YATIRIM   "Yabancı yatırım, sermayeyi, verimlili­ğini artırmak amacıyla kıt olduğu yerlere yönelterek ulusal sınırların ötesinde aşır­mak ve başka ülkelerde faaliyet için ko-numlandırmakür (ya da yatırmaktır)." İster parasal, isterse...

YABANCILAŞMA

  YABANCILAŞMA   Yabancılaşma terimi, günlük yaşantıda, bilimde ve felsefede çok değişik anlamlara sahiptir. Günlük ifadesiyle yabancılaşma, insanlardan ve toplumdan uzaklaşma, ayrı düşme, onlar ile bir temas noktasına sahip 1988 sonu...

VOLONTARİZM

VOLONTARİZM   Latince, irade anlamına gelen "voluntas" kökünden türetilmiş bir kavramdır. Ontolo­jide iradenin, gerçekliğin nihâî teşkil edici­si, temeli olduğunu; iradenin, olayların iza­hında zihin veya akla göre daha evvel veya...

VERSTEHEN

  VERSTEHEN   Genellikle 'anlama' şeklinde çevrilen bu Almanca kavram, pozitivist ve natura I isi sosyolojiye yöneltilen eleştirinin bir parça­sını oluşturur. Verstehcn, sosyolojinin, in­san eylemlerini doğa bilimlerinin yöntem­lerini kopya etmek...

VETO

  VETO   "Karşıyım" anlamındaki Lâtince veto kelimesinden gelmektedir. Bir meclisin, bîr kurulun veya benzeri bir organın aldığı ka­rarların ya da çıkarmış olduğu kanunun yü­rürlüğe girmesini önleyen üst makamın kullandığı...

VATANSEVERLİK

  VATANSEVERLİK   Vatanseverlik en yaygın anlamıyla, va­tanını sevme ve vatanı için her türlü özveri­de bulunma duygusudur. Ancak, gerçek va­tan topraklarının ne olduğu, kimlerin aynı vatanın insanlan sayılabileceği, bu insanla­rın...

VATANDAŞLIK

  VATANDAŞLIK   Vatandaşlık, din, hukuk, ahlâk, örf, âdet ve larih gibi ortak kültürel unsur ve değer­lerle birbirlerine bağlanan ve muayyen bir toprak parçası (ülke) üzerinde yaşayan in­sanların meydana getirdikleri...

VARŞOVA PAKTI

  VARŞOVA PAKTI   Varşova'da 14 Mayıs 1955'te sekiz Doğu Bloku devleti arasında imzalanan anlaşma ile kurulan askeri nitelikli bir uluslararası örgüttür, îkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyet­ler Birliği, Doğu Avrupa ülkelerinde...

VARSAYIM

   VARSAYIM   Kesinliği kanıtlanmamış verilerden ha­reketle ileri sürülen geçici yargıya, Önerme­ye verilen isimdir. Varsayım, olgular ara­sında, sınanması henüz yapılmamış geçici bir neden-sonuç bağı kuran Önermelere ve­rilen genel bir kavramdır....

VAHDET-İ VÜCUD

  VAHDET-İ VÜCUD   Bütün mevcudatın mutlak vücûdun-ger-çek varlık sahibinin yani zat-ı Ahadiyet'in isim ve sıfatları olduğu ve onda müstehlik bulunduğu nazariyesi, başka bir deyişle varlıkların özde bir ve tek...

VAKIF

VAKIF   Bİr malın satılmamak kaydıyla hayır işi­ne bırakılmasını ifade eden bir terimdir, îslâm hukukçuları bir terim olarak vakıfı: "Menfaati ibadullaha ait olmak üzere bir ayn'ı Allah'ın mülkü hükmünde...

ÜMMET

  ÜMMET   Arapça bir kelime olan ümmet'in sözlük anlamı cemaat, yol, din, kıyamet ve zaman (Cevheri, es-Sıhah; İbn-i Manzur, Lisa-nu'l-Arab.) olan ümmetin ıstılahı anlamı ise " Kendi seçimleri veya...

ÜRETİM FAKTÖRLERİ

   ÜRETİM FAKTÖRLERİ   İnsan ihtiyaçlarını tatmin etmeyi sağla­yarak iktisadî faydayı artıran her türlü faa­liyete üretim denir. Diğer bir deyişle üretim fayda yaratmak şeklinde de tanımlanabilir. Fayda kavramının içerisine hizmet...

ÜRETİM İLİŞKİLERİ

ÜRETİM İLİŞKİLERİ   Hangi üretim tarzında olursa olsun üre­tim araçlarına sahip olanlarla olmayanlar arasındaki ilişkileri ifade eden bir kavram olup, Marksist toplum teorisinin merkezi kavramlarından biridir. Üretim ilişkilerine dair...

ÜLKE

  ÜLKE   Bir devletin egemenliği altında bulunan yeryüzü parçasını ifade eder. Ülke kavram», devletin kara ülkesi ile beraber nehir, göl, karasuları ve hava alanım da kapsar. Ülke kavramına yeryüzünün...

ÜLTİMATOM

  ÜLTİMATOM   Devletlerarasında yazılı muhaberata da­yalı ilişkilerin en şiddetlisidir. İki ülke ara­sında ortaya çıkabilecek bir anlaşmazlık durumunda taraflardan birinin karşı tarafa belirli bir gün ve saat vermek suretiyle uy­gun...

ÜCRET TEORİLERİ

  ÜCRET TEORİLERİ   Üretim faktörlerinden biri olarak eme­ğin fiyatı (Ücreti) mn ne seviyede ve nasıl belirlendiğini açıklayan teorilerdir. Ücret teorilerinden her birinde ücretlerle ilgili gerçeğin unsurlarını ayn ayn bulmak...

ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÜLKELERİ

ÜÇÜNCÜ DÜNYA ÜLKELERİ   Üçüncü Dünya Ülkeleri kavramı üç ayn anlamda kullanılmaktadır. Bunlardan biri Gelişmiş Sanayi Ülkeleriyle sosyalist ülke­ler dışında kalan ülkeler anlamındaki kulla­nımdır. Buna göre gelişmişlik düzeyi ola­rak...

ÜCRET

ÜCRET   Ücret emeğin bedelidir. Üretime katılan faktörlerden biri olan emeğin fiyatı ücrettir. Arapça "ecir"' ücretle çalışan kişi anlamı­na gelir. Emeği kiralanan kişiye yapılan ödeme (bedel) ücreti ifade eder....

ÜCRET FLEKSİBİLİTESİ

ÜCRET FLEKSİBİLİTESİ   İktisadi konjonktürün gelişme ve dur­gunluk dönemlerindeki şartlara işçi ücretle­rinin intibak etme özelliğini ifade etmekte­dir. Bir diğer ifade ile, klasik teorinin oto­matik tam istihdam modelinde, nominal üc­retlerde meydana...

UYARLANMA

  UYARLANMA   Uyarlanma, bir organizma, bir sosyal or­ganizasyon sistemi, bir grup veya kültür içindeki değişimlerde, bir organizmanın, kişiliğin, grubun, kültürün veya onların herhangi bir parçasının yaşamasına, işlev görmesine, korunmasına...

UZAY

  UZAY   Aristoteles'te bütün nesnelerin kaplayı-cısı, bütün var olanları içinde bulunduran şey; Cambridge Platonculannda Tann'mn duyum alanı; Kant'ta dış dünyanın (feno­menler dünyasının) sezgisinin a priori for­mu; Modern matematikte belirli...

UYARAN

  UYARAN   Herhangi bir sinir sistemi etkinliğine ve­ya bir tepkiye yol açan, organizmanın içsel ya da dışsal olarak karşılaştığı olaya uyaran adı verilir. Burada kavram en çok kullanıl­dığı, hatta...

ULUSLARARASI SİSTEM

  ULUSLARARASI SİSTEM   Belirlenebilen sınırlar içinden etkileş­mekte olan, birindeki değişiklik diğerlerin­de de değişikliklere yol açan ve aralarında düzenli ve kararlı ilişkiler bulunan bir bü­tündür. Uluslararası sistemin temel aktörle­ri egemen...