Sosyoloji Sözlüğü

Liberalizm’in Çeşitleri

Liberalizm'in Çeşitleri Liberalizmin çok sayıda çeşidi bulunmaktadır. Her dönemde farklı liberal görüşler ortaya çıkmış ve yeni liberalizm türleri gelişmiştir. Klasik Liberalizm: Asıl özgürlüğün baskılardan vazgeçilmesi olduğunu; bireylerin ekonomik özgürlüklerini kısıtlayan zorlayıcı yöntemlerden kaçınılması gerektiğini savunur. Vatandaşların refahının, devletin...

Sivil Din Nedir ?

Sivil din, 1950'lerde Robert Bellah tarafından kullanılmasının ardından, Fransız siyasal düşencelerin kökeninin incelenmesinde Amerikan sosyologlar için önemli bir kavram olmuştur. Kamusal ritüeller (örneğin ulusal bayrak gibi), semboller ve kutsal günlerde yapılan törenlerin yanı sıra...

Korporatizm neydi?

Korporatizm neydi? Leo Panitch'in öne sürdüğü gibi, "korporatizm kavramının gerçekte neyi anlattığı konusunda tam bir fikir birliği" yoktur. Bazı yazarlar sadece ekonomik gelişmelere, kimileri devletin yapısı ve rolüne odaklanırken, başkaları da onu farklı tipte baskı...

Etnik milliyetçilik

Etnik milliyetçilik Etnik milliyetçilik ya da mikro milliyetçilik, milli kimliği oluşturan, kültür, tarih ve ülkü birliği gibi hakim kültür unsurların oluşturduğu milli biz şuuru yerine; boy, aşiret, kabile, mezhep ve etniklik gibi dar kapsamlı biz şuurunu benimseyen etnosentrik nasyonalizm...

Etnosentrizm

Etnosentrizm Etnosentrizm (Yunanca ethnos halk ve centre merkez kelimelerinden Fransızca:éthnocentrisme) ya da Etnik merkezcilik; bir aşirete, kabileye, boya ve benzeri etnik gruba bağlılık ile tarif edilen, bir kimsenin kendi kültürünü temel olarak alması ve diğer...

Din ve Ritüel

Din ve Ritüel Ritüel nedir? Her dinin iki kısmı vardır; birinci kısma teorik, ikinci kısmına dinin pratik kısmı, diyebiliriz. Dinin teorik kısmını teoloji veya dinin felsefesi olarak niteleyebiliriz. Mesela Hitit dinindeki teori nedir, yahut dinin ana...

FONKSİYONALİZM/NEO FONKSİYONALİZM VE AVRUPA BİRLİĞİ

FONKSİYONALİZM/NEO FONKSİYONALİZM VE AVRUPA BİRLİĞİ   Avrupa bütünleşme teorileri içerisinde yer alan fonksiyonalizm ve neo fonksiyonalizm, tarihsel süreçlerine bakıldığında, Avrupa entegrasyonunun kuruluş ve gelişim dönemlerini içermektedir. (1950 ve 1980’li yıllar) Bu nedenle Avrupa Birliği’ne uyarlanması ve...

İşlevselcilik, Yapısal İşlevselcilik (Sosyoloji)

Türkçede "işlevselcilik" diye de anılan Fonksiyonalizm, iş, görev, rol anlamına gelen "fonksiyon" kelimesinden türetilmiş bir terimdir. Sosyal bilimlerde, toplumsal hadiseleri ve kurumları evrimci yaklaşıma göre değil de, toplum içinde yerine getirdikleri görevlere göre inceleyen...

Nihilist Sosyologlar

Nihilizm Temsilcileri Nihilist Sosyologlar Nihilist düşünce yapısı, tarih sahnesine Rusya ile çıktı. Fakat asıl yükselişini, Friedrich Nietzche ile yakalamıştır. Nietzche teorik olarak Nihilist bir felsefeci olsa da, bir çok düşünüre göre Nihilizm’i geçmeyi başarmıştır. Tarihte en...

Yapısalcılık Nedir?

Yapısalcılık Batı dünyasında Structuralism olarak bilinir. 20. yüzyılın ikinci yarısında dil, kültür, matematik felsefesi ve toplumun analizinde en fazla kullanılan yaklaşım olmuştur. Ferdinand de Saussure'ün çalışmaları genellikle bir başlangıç noktası olarak kabul edilir. Yapısalcılığı...

Postmodernizm Nedir?

Postmodernizm Nedir? Postmodernizm, modernizmin sonrası ya da ötesi anlamında bir tanımlama olarak kullanılmaktadır ve modern düşünceye ve kültüre ait temel kavram ve perspektiflerin sorunsallaştırılmasıyla ve hatta bunların yadsınmasıyla birlikte yürütülmektedir. Teori alanında modernist sanat biçimleri ve...

Varoluşçuluk Nedir?

Alm. Existenzialismus, Fr. existentialisme, İng. existentialism  Varoluşçu felsefe düşüncesini temel olarak alan bütün düşünsel uğraşılara verilen ad. Başlıca temsilcileri: Jean Paul Sartre, Albert Camus, Merlaeu-Ponty, Simone de Beauvoir, Gabriel Marcel, Martin Heidegger ve Karl Jaspers'dir. Fransa'da bir...

ZULÜM

  ZULÜM   Zulüm mefhumu Kur'an-ı Kerim'de çok geniş yer tutan bir kavramdır. Bu kavram iman ve amel bakımından geniş manalar ih­tiva eder. Tespitimizde yanılmamışsak, zu­lüm ve müştakları Kur'an'da 280'den fazla geçmektedir. Bu sayıya zulüm manasında kullanılan diğer kelimeler dahil değildir. Arap...

ZİMMÎ

  ZİMMÎ   Bir İslâm devletinin himaye ve hakimi­yetini kabul etmiş Yahudi ve Hiristiyana, Müslümanlar tarafından zimmî adı verilir. Mal, can, namus ve dîni için teminat veril­miş olan gayr-i müslim kişi anlamındadır. Zimmî kavramına bütün İslâm devletle­rinde rastlanır. Bir tslâm devletinin tebası...

ZİHİN

  ZİHİN   Toplumların tarihi boyunca önemli an­lam kaymaları geçirmiş bir kavram olan zi­hin, geleneksel düşüncedeki insan anlayı­şında merkezî bir yer tutmaktaydı. Ruh'un ölümsüzlüğü ve insanî varoluşun kozmos ve metakozmos ile bağlantılı olduğu ilkele­ri Rene Descartes (1596-1650) ile birlikte köklü bir...

ZINDIKLIK

  ZINDIKLIK   Kelime, Fars kökenli olup muhtelif dö­nemlerde değişen manalara kullanılagel-miştir. Akide otoritelerinin ıstılahında şu anlamlan ihtiva ettiği tespit edilmiştir:  a) Farisî inançları benimseyenler için mutlak manada,  b) Mani bağlılarına,  c) Nûr-zulmet teorisini savunanlara, d) Allah'ın varlığını inkâr eden veya ortak koşanlara,...

ZEKÂ VE ZEKÂ TESTLERİ

  ZEKÂ VE ZEKÂ TESTLERİ   Sık sık kullanılmasına rağmen tanımı üzerinde bir anlaşma sağlanamamış olan zekâ, "problemleri çözmek, yeni şeyler öğ­renmek, iyi düşünebilme yeteneği geliştir­mek için genel zihinsel kapasite" ya da "ye­ni durumlara karşı uyum yeteneği" olarak tanımlanabilir. Zekânın bilimsel olarak tanımlanmasın­da...

ZEKÂT

  ZEKÂT   Zekâtın sözlük anlamı; temizlemek, bü­yütmek, çoğalmak ve bereketlenmektir. Malı çoğalttığı için zekâta bu ad verilmiştir. Dinî bir terim olarak İse şöyle tarif edebili­riz: "Belli bir malın belli bir kısmını belli yerlere vermektir." İslâm'ın beş şartından biri olan zekât,...

ZERDÜŞTLÜK

  ZERDÜŞTLÜK   Kurucusu Zaratuştara ya da Zar osten (yaygınca kullanılan Grekçe form) adından dolayı Zerdüştilik diye anılan bu eski tran dini, geleneksel olarak kurucusunun yaşa­dığı tarih kabul edilen M.Ö. 628-551 ara­sında, kuzey-doğu İran'da ortaya çıkar. Za­ratuştara ya da Zerdüşt'ün hayat hikayesi...

ZAMAN

ZAMAN   Bir Önceki olaydan bir sonraki olaya gi­den süre şeklinde anlatılan zaman genellik­le fasılasız olarak düşünülen sürekli deği­şim olarak da tanımlanır. Bu bakımdan şim­di geçmişe dönüşür. Zamanın spesifik ve sı­nırlı müddetleri olan geçmiş, şimdi ve gele­cek, tek ve bütün...

ZANAAT

  ZANAAT   İnsanların maddî ihtiyaçlarını karşıla­mak için yapılan, eğitim ve tecrübe gerekti- ren işe zanaat adı verilir. Zanaatın hUner, marifet anlamı da vardır. Bir işle, bir mes­lekle uğraşan yahut bir işte ustalığı ve ma­hareti olanlara da "sanatkâr" denilir. İbn Haldun, insanların geçim yolların­dan...

YÖNETİM

YÖNETİM   Yönetim, insanların tek tek gerçekleşti­remeyecekleri amaçlara ulaşabilmek için yürütülen bir grup faaliyetidir. Birden fazla insanın beden ve zihin güçlerini birleştire­rek çalışmalarını gerektiren bu faaliyetin belli bir düzen ve güven ortamında sürdürü­lebilmesi bir kısım kurallara uyulmasını ge­rektirir. Bu kural...

YÖNTEM

  YÖNTEM   Yöntem, genel olarak belirlenmiş bir he­defe doğru yürüme faaliyetini ve bu yolun kendisi anlamına gelir. Bilimsel yöntem ise doğaya, topluma, bireye ilişkin doğru tasvir etme ve açıklamalarda bulunma hedefine ulaşabilmek için bilim adamının yürüdüğü yol ve harcadığı...

YEZİDÎLİK

  YEZİDÎLİK   Yezidîlik, H. 132 yılında Emeviler Devleti'nİn çöküşünden sonra ortaya çıkan sapkın bir fırkadır. Başlangıçta Emeviler'in üstünlüğünü yeniden sağlamak için siyasi bir hareket olarak ortaya çıkmış, daha sonra ise çevre ve cehalet şartlan nedeniyle Yezid bin Muaviye ile...

YENİ ROMAN

YENİ ROMAN   1950 sonrasında Fransız edebiyatında Alain-Robbet Grillet, Nathalie Sarraut, Claude Simon, Michel Buttorgibi romancı­ların öncülüğünde meydana çıkan ve ro­manda neyin anlatıldığından çok, anlatımın şekline, tekniğe önem veren edebî hare­ket! Yeni Roman akımında önemli olanın, dilin işlenişi ve edebî eserde...

En Çok Okunanlar

Kategoriye Göre Sırala