Sosyal Bilimlerde Temel Kavramlar

KAVRAM

  KAVRAM   Duyularla gözlenen veya gözlenmeyen birşey hakkında zihnimizde oluşan soyut ve genel fikre kavram denir. Kavram tamamen zihinsel bir işlemdir. Bu kelime her ne kadar fikir ve düşünce ile aynı veya ortak gibi algılansa da, arala­rında belirgin bir fark vardır....

Dinin Kökenine Dair Sosyolojik Yaklaşımlar

Dinin toplumda ne tür bir işlevi olduğu, toplumsal olayları nasıl etkilediği, aile, ekonomi, siyaset ve eğitim gibi diğer kurumlarla ne tür bir ilişki içinde olduğunu tespit etmek nispeten kolaydır ve bunlar din sosyolojisinin aslında...

KAVRAMCILIK

  KAVRAMCILIK   Ortaçağ Skolastiğinin son dönemlerİn-deRealizm-Nominalizm çatışmasında no­minalizmin içinde yer alan ve tümellerin (külliler, universelia) kendi başına varlık­ları olmadığım, ancak zihinde düşünülen soyut varlıklar olarak bulunduklarını, do­layısıyla zihni tasarımlar olduğunu ileri sü­ren felsefî görüş. Özel olarak Petrus Aba-elardus (1079-1142)'un tümeller konu­sunda...

HERMETİSİZM

  HERMETİSİZM   Yazının mucidi, yazıya dayalı tüm sanat­ların koruyucusu olarak kabul edilen Mı­sır Bilgelik Tanrısı Thoth'un (Yunanca adı: Hermes Trismegistos: "Üç Kez Yüce Hermes" yazdığına inanılan batini, gizli ilahiyat ve felsefe metinlerine dayalı mis­tik öğreti. Ancak gerek bu öğretinin da­yandığı...

GİRDİ-ÇIKTI

  GİRDİ-ÇIKTI   Girdi-çıktı analizi, ekonominin sektörle­ri ya da endüstrileri arasındaki üretim iliş­kilerini inceleyen ve bu ilişkileri iç tutarlı­lığı olan bir çerçevede sunan deneysel bir analiz yöntemidir. Milli gelir ve kısmi denge analizleri eko­nomide bir çok deneysel problemin irde-lenm esinde yeterli bir çerçeve...

HIZLANDIRAN

  HIZLANDIRAN   Hızlandıran prensibi, tüketim harcama­larının, müteşebbislerin yatırım kârları ve buna bağlı olarak milli gelir üzerindeki et­kilerini açıklamaktadır. Bu kavram tarihi gelişim içerisinde "çarpan"dan çok daha eskilere uzanmaktadır. 1913' de Aftalion (Les Crises Penodiaues de Surprodacti-on), 1917'deJ.M. Clark (Bussiness Acce-leraüon and...

HİCRET

  HİCRET   Hicret, kelime anlamı olarak genelde bir kimsenin yurdunu terkederek başka bir yere gitmesi demektir. İslam termino­lojisinde ise Allah Resulünün (s.) Mek­ke'den Medine'ye göçmesi olayım ifade eder. Bu ikinci ve özel anlamında Hicret, İs­lam tarihînin en önemli olaylarından biri ve...

FIZIKALİZM

  FIZIKALİZM   Fizik biliminin dilini bütün Öteki bilimlere uygun evrensel bir dil haline getirmek İsteyen öğretiye fizikalizm adı verilir. Bu öğreti, Özel­likle, önermelerin mutlak ve Öznelerarası doğ­rulanmasını sağlamak üzere, bütün bilimlerin birleşmesini öngören yeni-pozitivistlerin görü­şü nü yansıtır. Ayrı ayrı bilim dallarını bir...

HALK

  HALK   Dilimize arapçadan geçmiş olan "halk" kelimesi, "aynıülkedeyaşayan, aynı devle­tin tabiiyetinde bulunan insan topluluğu" anlamına geldiği gibi, ayn ülkelerde yaşa­dıkları halde aynı ırktan gelen insan toplu­lukları anlamında da kullanılır. Belli bir bölgede veya çevrede yaşayanların hepsi­ne, yahut bir ülkede idareciler...

KAYGI

  KAYGI   Kaygı terimihem anormallik psikolojsin-de, hem de psikiyatride bir duygusal duru­mu ve bir karakter yapısını ifade eder. Ay­rıca strese tepki olarak ortaya çıkan kar­maşık bir psiko- fizyolojik sürece de kay­gı adı verilir. Kaygısı olan bir kişide bir korku hali, ne­fes...

RİSALE

  RİSALE   lendirmiştir. Bazı kaynaklarda kastın sadece Hindis­tan'daki kabileler ve meslekler arasında gelişmiş olduğu söyleniyorsa da, özellikle Batı'da da açık bir biçimde görülmüştür. Mesela eski Yunan ve Roma'da köylü, as­ker, din adamı ve esnaf sınırı, kastı andı­ran bir yapı göstermektedir. Bütün...

KÜLTÜRÜN ÖNEMİ

insana dair özellikleri diğer canlı türlerinin özellikleriyle kıyaslamak ve insanın ayrıcalığını tanımlamak belirli ölçütler açısından mümkündür. Örneğin, insanın yegâne kültür üreticisi varlık olduğu söylenebilir çünkü insan kendi varlığı üzerine düşünebilme yetisine sahip bir canlıdır....

IRKÇILIK

  IRKÇILIK   Bazı ırkların diğerlerinden üstün olduğu­nu savunan görüş ve bu ırklara mensup olanlara diğer ırklardaki insanlardan çok ve üstün haklar tanınmasını isteyen siya­sal akım. Irkçılık XIX. yüzyılda Fransız Joseph-Arthur de Gobineau ve İngiliz Houston Stewart Chamberlain tarafın­dan bilimsel bir...

HİDÂYET

   HİDÂYET   Doğru yolu arama, doğru yola girme, Al­lah tarafından bir kimsenin kalbine ilham olunan Hak yolu arama arzusu, doğru dîn, İslâm dîni, İrşad etme, doğru yolu gösterme gibi anlamlara gelen "hidâyefi, Seyyid Şerif el-Cürcânî şöyle tarif eder: "Hidâyet: Talep...

HOŞGÖRÜ

  HOŞGÖRÜ   Gücenmeyi gerektiren bir tutum, ya da davranış karşısında tepki götermeme, ta­hammül gösterme hali. Batıda mezhepler arası çatışmaya karşı çıkmak, ya da bilim-din tartışmalarında baskıya karşı kul­lanılan bir kavramdır. Batıda felsefi bir kavram olarak, XV.-yüzyılda Nicalaus Cusanus tarafından ile-Tİ sürülmüş,...

KARGO KÜLTLERİ

  KARGO KÜLTLERİ   Sosyal antporolojide özel olarak Mali-nezya'da, batı kültürüyle temastan sonra ortaya çıkan dini hareketlere ve batı tek­nolojisini büyü yardımıyla elde etmeçaba-larına kargo kültleri adı verilir. Genel an­lamıyla ise, ilkel toplulukların sömürge döneminde, görünüşte maddi servet -ve teknik araçlara,...

DiN SOSYOLOJİSİ – Din Sosyolojisinin Ortaya Çıkışı

  Din Sosyolojisinin Ortaya ÇıkışıDin sosyolojisinin ortaya çıkışı ve gelişimi genel olarak sosyolojinin ortaya çıkışı ve gelişimiyle aşağı yukarı aynı tarihe sahiptir. O yüzden sosyolojik bilginin kökenini bir disiplin olarak şekillenmeye başladığı 19. yüzyılın ikinci...

GELENEKÇİLİK

  GELENEKÇİLİK   Gelenekçilik, toplumsal konumlan ve sosyal değerleri eskiden beri geldiği sekile de benimseyen, saygı duyan ve destekle­yen, onları değiştirecek her şeyi» değersiz ve önemsiz kabul edip karşı çıkan bir sos­yal akımın adıdır. Gelenekçilerin gözünde geçmişte mey­dana gelen, uzun tecrübelerin ürünü...

HİKMET

  HİKMET   Geniş kapsamlı bir kelime olan hikmet, kullanıldığı yer ve konumlara göre farklı anlamlar ifade eder. Masdar olarak kulla­nıldığında kötülüğün engellenmesi ve iyili­ğin elde edilmesi anlamlarını içerir. Hü­küm, hükümet ve ahkam kelimeleri bu an­lamlardan türer. Ancak genel anlamının yarar...

JAPON DÜŞÜNCESİ

  JAPON DÜŞÜNCESİ   Asya'nın Doğu-Güneydoğu bölgeleri­nin yataklık ettiği, gerçekten de büyük ve derin, dün olduğu gibi bugün de evrensel boyutlardaki din, inanç ve düşünce yaşa­mına ve bunların oluşturduğu uygarlıkla­ra sahip Hint ve Çin toplumlarının bu ya­nını tanıyanlar, aynı umutlarla Japon-'ya...

KARAKTER YAPISI

  KARAKTER YAPISI   Kişileri karakterleri açısından birbirle­rinden ayıran, belirleyen tutum ve davra­nışlar anlamına gelen bir kavram. Karak­ter kavramı halk arasında daha çok bir ki­şinin toplum değerleri açısından gösterdi­ği olumlu Özellikler anlamında kullanıl­maktadır. Psikolojide ise Avrupa psikoloji okullarında olduğu gibi, kişilik (perso-nality)...

KARMA EKONOMİ

  KARMA EKONOMİ   Karma ekonomi, ekonomik faaliyetler­de hem devletin, hem de özel teşebbüsün birlikte yer aldığı ekonomik sistemi ifade etmektedir. Ulusal savunma gibi hizmet­ler sadece devlet tarafından sunulabildi-ğinden, gelişmiş ekonomilerin bir çoğun­da devlet ekonomik faaliyetlerin bir kısmı­na iştirak etmektedir. Bununla...

GEŞTALT

  GEŞTALT   AI m anca'dan duaya dillerine geçmiş bu sözcük, bir şekil, kalıp ya da organize edil­miş bir bütünün, ayrı ayrı parçalar halin­de düşünülen unsurlarından farklı nitelik­lere sahip olduğunu anlatan bir terimdir. Örneğin bir melodi ayrı ayrı notaların toplamından daha...

HAZCILIK

  HAZCILIK   Hazcılık, hayatın anlamını ve amacını hazda arayan dünya görüşünü ifade eder. Ayrıca hazzı ahlak ilkesi olarak kabul ede­rek, ahlâki davranışların amacım ve kısta­sım bunda bulan ahlak öğretisine de hazcı­lık denir. Antik Yunan felsefesi ve özellik­le Sokrates-sonrası felsefe akımları...

KÜLTÜR VE İDEOLOJİ

ideoloji ve kültür kavramları, ideal olanla gerçek olan arasındaki ilişkiyi sorgulaması bakımından karşılıklı ilişki içerisindedir. Marksist perspektife göre ideoloji, içinde sınıf mücadelesinin verildiği bir alandır. Kültür ise bu alanın en etkin unsurlarındandır. iktidar, yalnız...

En Çok Okunanlar