Sosyal Bilimlerde Temel Kavramlar

GENETİK

GENETİK   Bitki, hayvan ve insanlarda soyaçekim prensiplerini ve olaylarını inceleyen bilim dalı. Soyaçekİmi inceleyen bilime genetik adı­nı veren William Bateson olmuştur (1905). Fakat modern genetiğin babası, 1865'te yayınlanan eseriyle bu alanda bir çığır açan G. Mendel'dir. Mendel, Moravyah bir papazdı. O, bitki­lerin...

GENEL SİSTEMLER TEORİSİ

  GENEL SİSTEMLER TEORİSİ   En geniş anlamıyla genel sistemler teori­si, hangi türden olursa olsun sistemlere ilişkin metodların, sorunların, yardıma kaynakların, ilkelerin ve genel kavramla­rın tümüdür. Bu yönüyle de o, normal bir teoriden ziyade bir çalışma alanıdır. Bu sebeple karışıklığa mani...

GELİR DAĞILIMI

  GELİR DAĞILIMI   En geniş anlamı ile gelir dağılımı bir ül­kede, belirli bir dönemde yaratılan milli gelirin, fertler, fertlerden oluşan gruplar ve üretim faktörleri arasında dağılımını ifade eder. Gelir dağılımı, iki açıdan ele alınır: Bunlardan ilki milli gelirin üretime katılan...

GELENEKSEL TOPLUM

  GELENEKSEL TOPLUM   En genel anlamıyla geleneğin ya da gele­neklerin egemen olduğu toplum biçimi olarak tanımlanabilecek olan geleneksel toplum terimi, çağdaş sosyolojinin tartış­ma gündeminde özellikle 196CTU yıllar­dan sonra kendine bir yer bulmuşsa da, ta­rihi hemen hemen sosyolojıninkiyle birlik­te başlamıştır. Çeşitli...

GELENEKÇİLİK

  GELENEKÇİLİK   Gelenekçilik, toplumsal konumlan ve sosyal değerleri eskiden beri geldiği sekile de benimseyen, saygı duyan ve destekle­yen, onları değiştirecek her şeyi» değersiz ve önemsiz kabul edip karşı çıkan bir sos­yal akımın adıdır. Gelenekçilerin gözünde geçmişte mey­dana gelen, uzun tecrübelerin ürünü...

GAYB

  GAYB                                    .                                 İnsanın duyulan ve ilmi ite öğrenemedi-ği, bir kısmım ancak peygamberlerin ha­ber vermesi ile bilebildiği, bir kısmına ise Allah'tan başka kimsenin bilemediği gizli şeyler. Sözlük anlamıyla bir şeyin gözden gizli kalması demek olan "ğayb", İslam düşün­cesinin...

GELENEK

  GELENEK   Gelenek terimi günümüz sosyal bilimle­rinde karşılaşılan en karmaşık ve belirsiz kelimelerden biridir. Çoğu zaman kabaca "gelenek" dendiğinde belli bir yolu izle­me, belli bir çerçevede hareket etme ya da daha önceden birisinin ortaya koyarak gelenekselleştirdiği şeyi devam ettirme (Manrist...

GATT

GATT   Dünya ticaretinin serbestleştirilmesi ve gümrük tarifelerinin karşılıklı olarak kal­dırılması amacı ile ABD'nİn de insiyatifİ sonucu, Ekim 1947Me Cenevre'de 23 ül­kenin katıldığı konferansta ortak bir an­laşmaya varılarak "Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması" (GeneralAgre-ement on Tariffs and Trade) imzalanmış­tır. Geçici...

FRANKFURT OKULU

  FRANKFURT OKULU   Frankfurt Okulu terimi 1923'te Almanya'­nın Frankfurt kentinde Goethe Üniversitesi­ne bağlı bağımsız Marksist eğilimli araştırma merkezi olarak Felix VVeiPin ailesinin yardı­mıyla kurulmuş bulunan lnstitut fur Sozial-forsehung (Toplumsal Araştırma Enstitü-sü)un üyelerinin çalışmalarını İfade eder. He-gelci diyalektiğe dayanan akım geleneksel Marksist...

FÜTÜVVET

  FÜTÜVVET   Sözlükte, gençlik, yiğitlik, mertlik anlamları­na gelen fütüvvet, anlamında zaman İçinde de­ğişme olan tasavvufi terimlerden biridir. İlk dönem tasavvuf kaynaklarında fütüvvet için verilen tanımlardan bir kaçı şöyledir: Fütüv­vet, dostların hatalarını aramamaktır. Kötülü­ğü iyilikle karşılamak, kabahati cezalandırma-maktır. Misafiri ve ziyafet vermeyi...

FONKSİYONALİZM

  FONKSİYONALİZM   Türkçede "işlevselcilik" diye de anılan/bnAsi-yonalizm, iş, görev, rol anlamına gelen "fonksi­yon" kelimesinden türetilmiş bir terimdir. Sos­yal bilimlerde, toplumsal hadiseleri ve kurum­ları evrimci yaklaşıma göre değil de, toplum içinde yerine getirdikleri görevlere göre ince­leyen yaklaşım tarzına "fonsiyonaliznı" adı ve­rilir. Ba§ka...

FOLKLOR

  FOLKLOR   Antropologlar folklor terimini halk hikayele­ri, efsunlar, atasözleri, bulmacalar, şarkılar, dualar ve benzeri biçimlerde ifade bulan gele­neksel anlatılar veya yazılı olmayan edebiyatı anlatmak için kullanırlar. Terim ayrıca, bu tür materyalin üzerinde çalışan ve etnografik veri­lerle aynı şekilde ilgilenen antropolojik...

FOBİ (KORKU)

  FOBİ (KORKU)   Fobi, bir durumdan, nesneden veya canlı bir şeyden anormal derecede korkmaktır. Gerçek korkudan farklı olarak fobide korku, olması gerekenden çok daha fazla olup korkulan nes­neden aşın derecede kaçınma ile birlikte orta­ya çıkar. Fobiler, hatif ve kişiye zarar vermeyen...

FİZYOKRATLAR

  FİZYOKRATLAR   Onsekizİnci yüzyılda Fransa'da geliştirilen ve temel tezleri Fransa dışında hiç bir ülkede kabul görmemekle beraber iktisadi düşünce­de okullar ve sistemler dönemini başlatan ikti­satçılar topluluğuna fizyokratlar denilmiştir. İngiltere'de merkantilizm hemen klasik ikti­sat tarafından takip edilirken, Fransa'da Oues-nay'in fizyokrat ik okulu...

FİYAT ENDEKSLERİ

  FİYAT ENDEKSLERİ   Sık sık tartışılan konulardan birisi de hiç kuş­kusuz bu yıl fiyatlar ne kadar artmıştır? soru­suna verilen cevaplardır. Bir ekonomide birey­ler sayısız mal ve hizmet tüketirler. Belli bir dönemde fiyat değişmeleri konusunda sorula­cak soruya 3000 tane ayrı mal...

FİTNE

  FİTNE   Lügat manası altının ve diğer madenlerin; ateşe atılmak suretiyle, halisini sahtesinden ayırmak, demektir. Bunun dışında, bir insana düşüncelerinden ve inançlarından ayırmak için İşkence etmek, denemek, aklım ifsat et­mek ve zorbalıkla kalbini değiştirmeye çalış­mak gibi manalara da gelir. İslami...

FİNANSAL PİYASALAR

  FİNANSAL PİYASALAR   Bir ekonomide fon kapasitesi olanlarla (la-sarruf sahipleri) fim ihtiyacı olanların (yatı­rımcılar) buluştukları piyasalara I'inansal piya­salar adı verilir. Aslında finansal piyasalarla diğer piyasalar arasında önemli bir fark yok­tur. Kişiler tıpkı semt pazarlarında olduğu gi­bi ar/ya da talep ederler. Ekonomik...

Fundamentalizmin Nedir ?

  anlamlarına gelir. Tek bir tanımı mümkün olmamakla birlikte bir dini hareket olarak fundamentalizm, özellikle kutsal metinde yer alan dinin temel yönlerinin mutlak doğruluğuna literal okumayı temel alarak vurgu yapar. Kavram, ilk olarak hristiyan inancının...

TOPLUMSAL DEĞİŞMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

  Toplumsal Değişme ve Küreselleşme   Toplumsal değişmeyi etkileyen pek çok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerin bir kısmı, diğerlerinden daha fazla belirleyici role sahip olmasına rağmen hepsi de birbirleriyle ilişkilidir. Örneğin toplumun nüfus yapısında gerçekleşen bir değişim,  ekonomik yapıda...

Toplumsal Değişmeyi Etkileyen Faktörler

  Toplumsal Değişme ve Küreselleşme   Toplumsal değişmeyi etkileyen pek çok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerin bir kısmı, diğerlerinden daha fazla belirleyici role sahip olmasına rağmen hepsi de birbirleriyle ilişkilidir. Örneğin toplumun nüfus yapısında gerçekleşen bir değişim,  ekonomik yapıda...

Toplumsal değişme Nedir ?- Sosyoloji

  İnsanlar varlıklarını sürdürebilmek için içinde bulunduğu doğal ve toplumsal dün­yayı kendi çıkarları doğrultusunda değiştirmeye çalışırlar. İnsanoğlu doğayı ve top­lumu kendi isteği doğrultusunda değiştirdikçe kendisi de değişir. Sosyoloji disipli­ni ise toplumun nasıl değiştiğini, ne tür...

Demokrasi

  Amerikan ve Fransız devrimleri insanların iktidara ve ik­tidarın yönetilenlere bakışındaki değişimin başlangıcına işaret etmektedir. Demokrasi çağı, monarklarm kendilerini devletle Özdeş tuttukları ve insanları sadece kraliyet iktidarının bir öznesi olarak gördükleri mutlakiyetçilik çağının sona erdiğini...

Sanayi Toplumu

  Ondokuzuncu yüzyıldan günümüze kadar, sanayi toplumunu ve hem vaat ettiklerini hem de problemlerini tanımlayarak sanayi toplumu mantığını oluşturmaya çalışan bir­kaç sosyoloji düşünürünün kullandığı yöntemleri tanıtmaktadır. Sizin de göreceğiniz gibi, Sanayi Devrimi, olağanüstü yenilikçi, dinamik...

Sosyoloji

Toplumsal (sosyolojik) araştırmalar sokakta karşılaşan farklı bireyler arasındaki ilişkilerden küresel sosyal işleyişlere kadar geniş bir alana yayılmıştır. Bu disiplin insanların neden ve nasıl bir toplum içinde düzenli yaşadıkları kadar bireylerin veya birlik, grup ya...

KLASİK SOSYOLOJİ TEORİLERİNDE DİN

Klasik sosyoloji teorisyenleri için dinin yeri, işlevi ve konumu konusu çok özel bir yere sahiptir. Yukarıda dinin kökenine dair açıklamalarıyla bu düşünürlerin açıklamalarının sadece bir yönüne işaret etmiş olduk. Oysa bu düşünürlerin din hakkındaki...

En Çok Okunanlar