Kalavun Medresesi/Külliyesi Tarihçe, Mimari, Özellikleri, Hakkında Bilgi

43

Kalavun Külliyesi. Kahire’de XIII. yüzyıla ait külliye.

Mısır’da İslâm sanatının ortaya koydu­ğu en önemli yapılardan biri olup 683’te (1284-85) Memlûk Sultanı el-Melikü’l-Mansûr Kalavun tarafından inşa ettiril­miştir ve cami, medrese, türbe, hastahaneden (bîmâristan) meydana gelmektedir. Külliyenin üzerinde bulunduğu soka­ğa sadece medrese ve türbenin cepheleri bakmakta, arka tarafta bulunan bir ge­çit hastahaneye kadar uzanmaktadır. Ka­lavun Külliyesi’nin cephesi 20 metreyi bu­lan yüksekliğiyle âbidevî bir görünüm ar-zetmektedir. XIII. yüzyıl için değişik bir örnek olan bu cephe sivri kemerli nişler­le hareketlendirilmiştir ve girintili çıkın­tılı cephe düzenlemesiyle dikine uzanan bir mimari görüntü sağlanmıştır. Sivri ke­merli nişler binaya çok katlı bir görünüş veren üç sıra pencereye sahiptir. En alt­taki pencereler geniş dikdörtgen açıklıklı ve demir kafesli, orta sıradakiler daha kü­çük ve sivri kemerlidir. Üst sıradaki pen­cereler ise sivri kemerli ikiz pencere şek­linde olup üstlerinde de bir yuvarlak pen­cere vardır. Gerek cephede gerekse iç mekânda İslâm öncesi devirlere ait dev­şirme sütun ve sütun başlıkları görül­mektedir. Özellikle cephedeki sütun dizi­si Kahire’de mevcut olan tek örnektir. Cephede ait sıra pencerelerin üzerinde taşa yüksek kabartma olarak işlenmiş bir yazı şeridi yer almaktadır. Orijinal olan taçkapı siyah-beyaz mermerden yapıl­mıştır ve geçmeli motiflere sahip yuvar­lak bir kemerle nihayeti e nmekted ir. Üze­rinde geometrik şekiller bulunan tunç kanatlar karakteristik Selçuklu süsleme­lerime işlenmiştir.

Külliyede medresenin güney eyvanı üç kemerle avluya açılan üç nefli bir cami ha­line getirilmiştir. Ortadaki Mısır orijinli granit sütunların başlıkları Bizans’tan devşirmedir. İç mekânda alçıdan yapılmış çiçek motifleriyle mermer sütunçeler ve kemerler duvarları süsleyen unsurlardır. XIX. yüzyıl başında yapılmış bir çatı İle örtülü olan bu mekânda ahşap tavan al­tın yaldızlı ve boyalıdır. Mihrap zengin bi­çimde mermerle tezyin edilmiş olup üst kısmı bitkilerle dolu bir vazoyu tasvir eden mozaik süslemeye sahiptir. Mihrap nişinin köşelerine birer sütun yerleştiril­miştir, üstlerinde küçük kemer sıraların­dan oluşan bir süsleme görülür.

Medrese bütünüyle korunamamışsa da planı hakkında bilgi mevcuttur. Birbirine eşit olmayan dört eyvanla çevrili avlunun yanlarında ve eyvanlar arasında iki katlı talebe odaları vardır. Cami haline getiri­len güney eyvanının karşısında büyük bir eyvanla iki yanda daha küçük birer eyvan bulunmaktadır. Medresenin cephesinde kuzey köşede yer alan sebil, 726 (1326) yılında Kalavun’un oğlu Sultan el-Meli-kü”n-Nâsır Muhammed tarafından külliyeye eklenmiş olup Mısır’daki en eski se­bildir.