İlyas Bey Camii/Külliyesi -Aydın, Söke, Balat, Milet- Tarihi, Mimari, Hakkında Bilgi

66

İlyas Bey Külliyesi. Aydın ili dahilînde eski Balat şehrinde XV. yüzyıla ait külliye.

Bugün Söke ilçesine bağlı Akköy nahi­yesinin bir köyü olan Balat’ta (Milet) eski şehrin güney kesiminde yer alan külliye cami, medrese, iki hamam ve imaret ol­duğu sanılan bir yapıdan meydana gel­mektedir. Cami ile medrese ortak bir avlu etrafında toplanmış olup külliyenin diğer yapılarından bir kuşatma duvarı ile ayrıl­mıştır. Medresenin kuzeydoğu ve kuzey­batısında avluya girişi sağlayan birer kapı. diğer yapıları kuşatan ve muhtemelen ya­pı topluluğunun hazîresi olan, dıştan yine bir çevre duvarıyla sınırlandırılmış büyük bir dış avluya açılmaktadır. Külliyenin ori­jinal girişi oldukça harap durumdadır. Ku­şatma duvarının doğu yüzünde, yaklaşık eksendeki hafif dışa taşkın kapı, bir yolla medresenin bugün kuzeydoğu kapısına bağlanır. Tahribata uğradığı için biçimi kesinlikle belirlenemeyen kapı, batı yü­zünde ikinci bir kapının bulunduğu anlaşı­lan kuzey-güney doğrultusunda dikdört­gen planlı giriş mekânına açılmaktadır.

Külliyedeki tek inşa kitabesi, caminin kuzey cephesinde ortadaki kemer alınlı­ğında yer alır. Mermer üzerine sülüsle üç satır halinde yazılmış olan kitabeden, ya­pının inşasına Menteşeoğlu Emîri Şücâeddin İlyas Bey’in emriyle Zilkade 806’da (Mayıs 1404) başlandığı anlaşılmaktadır. Kitabede külliyenin diğer yapılarının inşa tarihleri belirtilmemektedir. Mimari ve bilhassa malzeme ve teknik özellikleri bü­tün yapıların aynı anda ele alınıp tamam­landığı izlenimini vermektedir. Ayrıca mihrap nişinde “Amel-i Nâsırüddin Alta-na” yazılı bir usta kitabesi bulunduğu ileri sürülmekteyse de tahrip olduğu için oku-namamaktadır. Adı geçen kişinin külliye­nin mimarı olması kuvvetle muhtemeldir. Yapıya ait. Ankara Tapu ve Kadastro Ge­nel Müdürlüğündeki 991 (1583) tarihli Mulassal Defteri’nûe “Evkâf-ı İmâret-İ Medrese-i İlyâs Bey der Nefs-i Balat” baş­lığı altında İlyas Bey Külliyesi’nin vakıf ve görevlilerinden söz edilmektedir.

Cami