Hüma Hatun Kimdir

Yazar:Ahmet ŞİMŞİRGİL, Kategoriler:187.Sayı, Tarih

“Fatih Sultan Mehmed’in annesinin kimliği konusunda birbirini
tutmayan iddialar ortaya atılmıştır. Bazı Osmanlı tarihçileri
İsfendiyaroğulları’ndan Taceddin İbrahim Bey’in kızı Hatice Halime
Hatun’u Fatih’in annesi olarak gösterirler.”

II.
Murad Han’ın hanımı ve Fatih Sultan Mehmed’in validesidir. Fatih Sultan
Mehmed’in annesinin kimliği konusunda birbirini tutmayan iddialar
ortaya atılmıştır. Bazı Osmanlı tarihçileri İsfendiyaroğulları’ndan
Taceddin İbrahim Bey’in kızı Hatice Halime Hatun’u Fatih’in annesi
olarak gösterirler. Avrupalı tarihçiler ise bunun Sırbistan Kralı
Brankoviç ile İrene Komninos’un kızı Mara olduğunu belirtirler. Hatta
Mara’yı annesi olarak kabul eden bazı yazarlar¸ bu kadının Fatih’e
Hıristiyanlık akidesini bulaştırdığı gibi saçma bir iddiayı da
dillendirdiler. Bu arada Stella adlı bir İtalyan veya bir Fransız
prensesi olabileceği yönünde iddialarda da bulunuldu. Ancak bunlar
hiçbir şekilde bilim adamları tarafından ciddi bulunmadı ve bir delile
dayandırılamadı. Nihayet Fatih’in annesi olarak ifade edilen bir isim de
Hüma Hatun’dur.

Aslında
Fatih’in annesinin kim olduğu meselesi türbesindeki bilgilerde
gizlidir. Zira o¸ 1449 yılında vefat etmiş ve Bursa’da defnedilmiştir.

Buradan
hareketle II. İbrahim Bey’in kızının olması mümkün değildir. Zira
Hatice Halime Hatun’un II. Bayezid Han devrine kadar yaşadığı ve 1500
tarihinden sonra vefat ettiği bilinmektedir. Bu durumda Fatih’in annesi
olması imkân dışıdır.

Diğer
taraftan Sırp kralının kızı olan Mara Hatun’un da Fatih’in annesi olma
ihtimali yoktur. Çünkü II. Murad Han’ın¸ Mara Hatun ile evliliği 1435
veya 1437 yılında olmuştur. Bu durumda 1432 doğumlu olan Fatih’in bu
hanımdan doğmuş olması düşünülemez. Hatta Fatih babasının vefatından
sonra ana diye hitap ettiği Mara Hatun’u devlet adamlarından biri ile
evlendirmek istemiş ancak o Serez’de bir manastıra çekilmeyi tercih
etmiştir. Şayet öz annesi olsa Fatih¸ böyle bir teşebbüse girişmezdi.
Keza Mara Hatun da İstanbul’dan ayrılmazdı.

Bu
durumda gerek Bursa mahkeme sicillerinden gerekse Peçevi Tarihi gibi
kaynaklardan elde edilen bilgiler ışığında Fatih’in annesinin Hüma Hatun
olduğu anlaşılır. Babasının adının Abdullah olarak kaydedilmesinden
Hüma Hatun’un cariyelikten gelme olup muhtemelen Kafkas asıllı olduğu
tahmin edilmektedir.

Hüma
Hatun¸ oğlu Mehmed’i 1432’de Edirne Sarayı’nda dünyaya getirdi.
Çocukluk yılları Edirne Sarayı’nda geçti. Muhtemeldir ki annesi Hüma
Hatun ve sütannesi Hundi Hatun onun yetişmesinde özel bir ihtimam
gösterdiler. 1438 yılında ağabeyi Alaaddin ile beraber sünnet
merasimleri yapıldı. Şehzade Mehmed 11 yaşına geldiğinde Manisa’ya vali
tayin edilince Hüma Hatun da onunla birlikte bu şehre geldi.

Şehzade
Mehmed¸ Manisa Sancakbeyliği’ne getirildiği sene¸ ağabeyi Amasya Valisi
Şehzade Alaaddin vefat etti. Bu durum üzerine o¸ yegâne veliaht
durumuna geldi. II. Murad Han ise gerek büyük oğlunun vefatından duyduğu
ıztırap gerekse son yıllardaki bunalımlı hâdiseler sebebiyle saltanatı
oğlu Mehmed’e terk ederek Manisa’ya çekildi (1444).

Böylece
Hüma Hatun on iki yaşındaki oğlunun ilk saltanatını görme
bahtiyarlığına erdi. Valide Sultan olarak Edirne Sarayı’nda yerini aldı.
Ancak iki sene sonra II. Murad Han’ın tahtı tekrar devralması üzerine
bir kez daha Manisa’ya çekildiler.

İstanbul’u
fethedecek ve Peygamber Efendimiz’in övgüsüne mazhar olacak şehzadeyi
dünyaya getiren bu mutlu valide¸ oğlunun ikinci kez tahta çıkışını ve
feth-i mübini göremedi. 1449 yılında hayata gözlerini yumdu. Türbesi
Bursa’da Hatuniye Türbesi denilen yerde yani Bursa Muradiye Camii’nin
doğusunda ve yüz metre kadar ilerisindedir. Bu türbeyi Şehzade Mehmed¸
Eylül 1449 tarihinde daha babası hayatta iken vefat eden annesi için
yaptırmıştır. Türbenin kitâbesinde şöyle yazılıdır:

“Allah’a
hamdolsun bu türbe-i münevvere Mevlâna Sultan’ul-a’zam
ve’l-Hakanü’l-muazzam es-Sultan ibni’s-Sultan Bayezid Han oğlu Mehmed
Han oğlu Murad Han zamanında Allah onun mülkünü ve devletini ebedi
kılsın oğlu ve gözünün nuru Rasûlullah sallâllahu aleyhi vesellemin isim
ortağı Seyyid Necib Sultan Mehmed Çelebi (Fatih Sultan Mehmed Han)’nin
emriyle hatunların ulusu annesi merhume için bina olundu. Allah onun
esâs-ı saltanatını muhalled ve erkân-ı devlet ve izzetini müeyyed
kılsın. Hicrî 853 (1449).” Bu türbe “Hatuniye Kümbedi” diye
adlandırılmaktadır.