Tarih

Heyet-i Temsiliye Nedir Tarihi, Kuruluşu, Çalışmaları

Heyet-i Temsiliye, Sivas Kongresinde tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletilerek Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Heyet-i Temsilliyesi haline dönüştürülen ve TBMM’nin açılmasıyla da görevi sona eren, Erzurum Kongresi kararlarını uygulamak üzere Mustafa Kemal‘in başkanlığında oluşturulan yürütme organı.

Erzurum Kongresi toplanıncaya kadar Mustafa Kemal bu yöndeki çalışmalarını 7 Temmuzda kendisiyle birlikte askerlikten ayrılan binbaşı Refik (Saydam), binbaşı Hüsrev (Gerede), kalem âmiri Hayati, yaver Cevat Abbas (Gürer) ve yaver Muzaffer (Kılıç) beylerle yürütüyordu. Kongreden hemen önce hazırlıkları tamamlamak üzere Hoca Raif (Dinç) Efendi, emekli binbaşı Süleyman, emekli binbaşı Kâzım, gazeteci Süleyman Necati ve öğretmen Cevat (Dursunoğlu) beylerden oluşan beş kişilik bir heyet görevlendirilmişti.

Kongre sırasında tüzük metni hazırlanırken toplantı sonrasında Heyeti Temsiliye adiyle bir yürütme kurulu meydana getirilmesi söz konusu olunca bunun yetkileri üzerinde tartışma çıktı. Hüseyin Rauf (Orbay). Bey yerel kuruluşlarda heyeti temsiliye başkanlığını, illerde valilerin, İlçelerde de kaymakamların yapmasını önermişti. Bazı delegelerin bu işe resmî görevlilerin karıştırılmaması görüşü sonunda ağır bastı ve seçim fikri benimsendi.

Ne var ki Erzurum Kongresi Kararlarını yürütecek Heyeti Temsiliye’nin seçimine sıra gelince bu sefer hem tüzükte bu heyete tanınan yetkilere, hem de Mustafa Kemal ve Hüseyin Rauf (Orbay) gibi askerlerin Heyeti Temsillye’de yer almasına karşı çıkanlar oldu. Bunlar görüşlerini çoğunluğa kabul ettiremeyince de hem tüzük hükümleri olduğu gibi kaldı, hem de önerilen adaylar aynen seçildi ve bu ilk yürütme kurulunda şu kimse’er yer aldı: Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf (Orbay) Bey, Hoca Raif (Dinç) Efendi, Şeyh Fevzi Efendi, Servet Bey, Bekir Sami (Kunduk) Bey, Sadullah Efendi, Hacı Musa Bey, Kâzım Karabekir Paşa da Heyeti Temsiliye’ye seçilenler arasındaydı, ancak asker olması nedeniyle hiç bir vakit görev almadı.

Erzurum Kongresi’nden sonra Sivas Kongresi’ne kadar gecen süre içinde bütün işler bu heyetçe yürütüldü. Yalnız heyet üyelerinden İzzet ve Servet beyler Erzurum Kongresi ardından ortalıktan kaybolmuşlar, bir daha görünmemişlerdi; hattâ daha sonra Sivas Kongresi’ne bile katılmadılar. Ancak, bunların yeri de hiç bir vakit boş kalmadı. Çünkü tüzükte kongrece seçilen Heyeti Temsiliye üyelerine, boşalacak yerlere atama yapma yetkisi tanınmıştı.

Sivas Kongresinde bir tüzük meselesi söz konusu olmadığı için bir Heyeti Temsiliye tartışması da çıkmadı. Yalnız kongre sonunda cemiyetin adı Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti biçiminde değiştirilirken bunun adına yürütme görevi yapacak kurul da genişletildi ve şu kimselerden oluştu:

1. Mustafa Kemal (Atatürk) Paşa, III. Ordu Müfettişliğinden ve askerlikten ayrılma

2. Hüseyin Rauf (Orbay) Bey,  eski bahriye nazırı, askerlikten ayrılma
3. Eyyüpzade İzzet Bey,  Trabzon eski mebuslarından
4. Hoca Raif (Dinç) Efendi,  eski Erzurum mebuslarından
5. Hacı Salihzade Servet Bey,  eski Trabzon mebuslarından
6. Sadullah Efendi,  Bitlis eski mebusu
7. Hacı Fevzi Efendi,  Erzincan Nakşibendi şeyhi
8. Hacı Musa Bey,  Mutki’de aşiret reisi
9. Bekir Sami (Kunduk) Bey,  Beyrut eski valisi
10.Refet (Bele) Bey,  III. Kolordu komutanlığından ayrılma
11.Kara Vasıf Bey,  kurmay albaylıktan ayrılma
12.Mazhar Müfit (Kansu) Bey,  eski mutasarrıf
13.Ömer Mümtaz Bey,  Ankara eski mebuslarından
14.Hüsrev Sami (Kızıldoğan) Bey,  askerlikten ayrılma
15.Hakkı Behiç (Bayiç) Bey,  eski mutasarrıflardan
16.Ratipzade Mustafa Bey,  Niğde delegesi

Heyet-i Temsiliye’nin 16 kişilik kadrosundan ilk dokuzu Erzurum Kongresi’nce, onuncusu Sivas’ta Heyet-i Temsiliye’ce ve son altısı da Sivas Kongresi’nce seçilmişlerdir.

Sivas Kongresi’nde seçilen bu heyet Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açılıncaya kadar doğrudan doğruya hükümet görevi yapmış, gerek İstanbul Hükûmeti’yle temasları, gerek Millî Mücadele hazırlıklarını hep bu kurul yürütmüştür. Mustafa Kemal’in bu dönemdeki bütün çalışmaları da gene Heyeti Temsiliye adına yürütme yetkisinin kullanılması niteliğindedir. Nitekim bütün bildirilerde olduğu gibi İstanbul’un işgaline, Meclisi Mebusan’ın dağıtılmasının yabancı devletler önünde protesto edilmesine, TBMM’nin toplantıya çağrılmasına ilişkin belge de “Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti adına Heyeti Temsiliye reisi Mustafa Kemal” imzasını taşır.

Temsil Heyeti’nin Ankara’ya gelişi

Temsil Heyeti karargâhını, çalışmalarını daha yakından takip edebileceği uygun bir yere taşıma gereksinimi duyuyordu ve gelişmelerin en sağlıklı bir şekilde takip edilebileceği yer olarak Ankara seçildi (27 Aralık 1919).

Nedenleri

  • Ulaşım ve haberleşme şartlarının uygunluğu,
  • Batı Cephesine yakınlığı,
  • Şehir halkında Milli Mücadele ruhunun çok güçlü olması,
  • Anadolu’nun pek çok yerinden seçilip İstanbul’a gidecek olan milletvekillerinin güzergâhı üzerinde bulunması,
  • Henüz İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmemiş olması,
  • İstanbul’a yakın olması, Mebusan Meclisi’nin çalışmalarının yakından takip edilmesinin istenmesi.

İlgili Makaleler