Hasan Çelebi Lagari Kimdir, Hayatı, Buluşu, Hakkında Bilgi

31

Hasan Çelebi Lâgarî. IV. Murad döneminde barut macunundan hazırlanmış fişekler vasıtasıyla uçtuğu rivayet edilen Osmanlı sanatkârı.

Hayatı hakkındaki bilgiler, çağdaşı Ev­liya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde an­lattıklarına dayanır. Evliya Çelebi’ye göre 1042 (1632-33) yılında, IV. Murad’ın kızı Kaya Sultan’ın doğumu münasebetiyle yapılan şenlikler sırasında 50 okka barut macunundan yedi kollu bir fişek icat et­miş, “Padişahım, seni hudâya ısmarla­dım, îsâ nebî ile konuşmaya gidiyorum” diyerek Sarayburnu’nda IV. Murad’ın hu­zurunda fişeğe binmiş, yardımcılarının fişeği ateşlemesiyle havaya yükselmiştir; havada iken yanındaki fişekleri ateşleyin­ce denizin yüzü aydınlanmış, büyük fişeğinin barutu kalmayıp yere doğru dü­şerken de ellerindeki kartal kanatlarını açıp Sinan Paşa Köşkü önünde denize in­miştir. Oradan da yüzerek padişahın hu­zuruna gelmiş ve, “Padişahım, îsâ nebî sana selâm etti” diyerek şaka yapmıştır. Sultan Murad Hasan Çelebi’ye 1 kese ak­çe vermiş, ayrıca onu 70 akçe yevmiye ile sipahi yazdırmıştır. Yine Evliya Çele­bi’nin belirttiğine göre daha sonra Kı­rım’a Selâmet Giray Han’ın yanına giden Lâgari orada vefat etmiştir.

“Yâr-ı gâr-ı sâdıkımız” demesinden Ev­liya Çelebi’nin yakın dostlarından olduğu anlaşılan Hasan Çelebi’nin barutun itme gücüne dayalı, tepki prensibiyle çalışan iptidai bir füze ile havaya yükselerek ya­vaşça denize inme hadisesinin. Evliya Çe­lebi’nin anlattıklarına dayanılarak yapı­lan hesaplamalar neticesinde mümkün olabileceği sonucuna varılmıştır. Bu he­saplamalara göre Lâgarînin bu iptidai ro­ketle 250 m. kadar havaya yükselmiş ola­bileceği. “Deniz yüzünü aydınlattı” şek­lindeki ifadeden burada iken ateşlediği öteki fişeklerle muhtemelen yönünü de­ğiştirdiği, iki elinde tuttuğu kartal kana­dı şeklinde tasvir edilen şeyin bir nevi pa­raşüt vazifesi gördüğü ve bu sayede ya­vaşça denize indiği anlaşılmaktadır.

TDV İslâm Ansiklopedisi