Tarih

Hasan Basri Çantay Kimdir, Hayatı, Eserleri

Hasan Basri Çantay. İlahiyat bilgini, öğretmen, gazeteci, I. dönem TBMM milletvekili, siyasetçi ve fikir adamı (D.18 Kasım 1887, İstanbul – Ö. 3 Aralık 1964).

Hayatı

Babası, Balıkesirli tüccâr Halil Cenâbî Efendi, annesi Balıkesir Kepsut’tan Hadîce Hanımdır.  İlk tahsîlini Arap Hoca ve İbtidâî-i Kebîr Mekteplerinde gördükten sonra Balıkesir İdâdîsine girdi. Dördüncü sınıftayken babası ölünce okulu terk etmek zorunda kaldı. Zelzeleden yıkılıp yeniden yapılan Zağanos Paşa Câmii için yazdığı elli beyitlik târihi sebebiyle Mutasarrıf Adanalı Paşabeyzâde Ömer Beyin takdîrini kazandı. Halil Edîb’in bir şiirine nazîre yazdığı için Mehmed Ali Aynî Beyin dikkatini çekti. Nâfiâ dâiresi, tahrîrât kalemine memur oldu. Aynı zamanda Mevlevîhâne medresesinde, Ahmed Nâci Dededen ve Hacı Ahmed Efendiden Arapça ve Farsça öğrendi. Mutasarrıf Mümtâz Beyden hukuk, iktisât ve mâliye okudu.

Gazeteciliği

II. Meşrûtiyetin îlânından sonra yayınlanan Nasihat ve Balıkesir gazetelerinde yazı yazdı.1909’da İstanbul’da Sirat-ı Müstakim Dergisi’nin merkezinde Mehmet Akif ile tanıştı. İttihat ve Terakkî Cemiyetinin Balıkesir’deki yayın organı Yıldırım Gazetesi’ni çıkardı. Özel İdâre Encümeni Başkâtibiyken, 1913 senesinde Karesi Gazetesi’ni çıkardı. Lise seviyesinde bir mektep olan Dâr-ül-Hilâfe’de, Türkçe, yazı, edebiyât ve Arapça öğretmenliği yaptı. Genel Meclis ve Dâimî Encümen üyeliklerinde bulundu. I. Dünyâ Savaşı sonlarına doğru Ses Gazetesi’ni çıkardı. Mütâreke yıllarında pâdişâh IV. Mehmed (Vahîdeddîn)’e açıktan hücûm eden yazılar yayınladı. Ses Gazetesi kapatıldıktan sonra Balıkesir’den ayrılarak sekiz-dokuz ay Burhâniye, Kepsut ve Dursunbey’de kaldı. Bu dönemde  köy ve kasabaları dolaşarak, halk içinde, vatan savunması yolunda bir milli birlik sağlama ve milli şuur uyandırma gayretinde oldu.

Milletvekilliği

1920’da I. dönem TBMM’ye Balıkesir Milletvekili olarak girdi. Hiçbir gruba girmeyip bağımsız olarak kaldı. 3 yıl Ankara’da Taceddin Dergahı’nda Mehmet Akif ile birlikte yaşadı. Israrları ile Mehmet Akif`i, “İstiklâl Marşı”nı yazmaya ikna etti. Akifname adlı eserinde İstiklal Marşı’nın yazılış öyküsünü “Milli İstiklal Marşı Nasıl Yazıldı? Nasıl Kabul Edildi?” başlığı altında ayrıntılarıyla anlattı.

I. TBMM dönemi sonunda tekrar Balıkesir’e dönen Hasan Basri Çantay, okullarda edebiyât öğretmenliği ve
Çocuk Yuvası Müdürlüğü yaptı. Mahallî gazetelerde yazı yazdı. 1928’de rahatsızlığı sebebiyle emekliye ayrıldı. Mûsiki ile de ilgilenmiş olan Hasan Basri Çantay’ın çeşitli besteleri vardır. Şiirlerinde, Basrî, Hüznî, Serserî, Âşık Hasan ad ve mahlaslarını kullandı. Ömrünün son yıllarını dînî, ilmî, edebî araştırmalara verdi Hasan Basri Çantay 3 Aralık 1964`de İstanbul’da vefat etti. Fatih Camii`nde kılınan namazdan sonra Edirnekapı Şehitliği’ne defnedildi. 1971’de toprağa verildiği yerden çevre yolu geçtiği için mezarının yeri değiştirildi; hayattayken çok sevdiği Mehmet Akif Ersoy ile Babanzade Ahmet Naim Efendi’nin kabri yakınlarına defnedildi.

Eserleri

Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm: Üç ciltlik Kur’ân-ı kerîm meâlidir. Mektebli Yavrularıma, Müslümanlıkta Himâye-i Etfâl, Ülkü Edebiyâtı, Kara Günler ve İbret Levhaları, Zekâ Demetleri, Babamın Şiirleri, Âkifnâme, Fıkh-ı Ekber Tercümesi.

İlgili Makaleler