Han­balık Şehri Tarihçesi, Özellikleri, Hakkında Bilgi

48

Hanbalık. Büyük Moğol İmparatorluğu’nun 1264-1368 yılları arasındaki başşehri.

1260’ta büyük kağan ilân edilen ve ar­kasından Sung hanedanını yıkarak Kuzey Çin topraklarını ele geçiren Kubilay Han 1264 yılında idare merkezini, kendileri­nin Hanbalık(han şehri) dedikleri Çin hü­kümdarlarının oturduğu Chung-tu’ya (İs­lâm kaynaklarında Çünkdü IjJJoj* ], Pe­kin} nakletti. Burada üç yıl oturduktan sonra şehrin kuzeydoğusunda yeni bir şehir kurdurdu ve buna Yeni Hanbalık (Çin kaynaklarında Ta-tu “büyük saray”, Avrupa kaynaklarında “Tatar şehri”) de­nildi. Şehrin kurulmasında iki ünlü müslüman mimar görev almış. Orta Asyalı ol­duğu sanılan İhtiyârüddin adlı bir diğer müslüman da sarayın İnşasında ustaba-şılık yapmıştı. Kubilay Han, Tsia-tung (Zeytûn) gibi önemli şehirlerden Hanba-lık’a kadar uzanan ve “imparator kanal­ları” denilen, gemilerle yolculuk yapma­ya ve yük taşımaya uygun geniş kanallar açtırmıştı. İbn Battûta 1345’te Hanbalık’a gemiyle gittiğini ve dünyanın en bü­yük şehirlerinden biri olarak nitelendirdi­ği bu şehrin planının Çin şehirlerinden farklı olduğunu kaydeder. Marco Polo (ö. 1324) ve diğer Batılı sey­yahlar da şehrin yapısından ve planının düzgünlüğünden bahsetmişlerdir.

Tam bir kare biçiminde olan şehrin et­rafını uzunluğu 40 kilometreye yaklaşan surlar çeviriyordu. Birbirini dik açı ile ke­sen düzgün sokakların her iki tarafında çeşitli malların satıldığı dükkânlar ve tez­gâhlar bulunmaktaydı. Sokakların arasın­da kalan kare alanlarda bir ev, avlu ve bir bahçe yer alıyordu. Kare planlı şehrin et­rafını çeviren surların her yönde üçer adet olmak üzere toplam on iki kapısı vardı. Köşelerde ve kapıların üzerinde birer burç bulunuyor ve bunlarda şehrin korunması için kullanılan silâhlar saklanıyordu; kapı­larda da çok sayıda asker nöbet bekliyor­du. Kubilay Han burada, Çinli ve müslü­man âlimler tarafından idare edilen iki de rasathane yaptırmıştı. Marco Polo’nun bildirdiğine göre şehirde 1.100.000 kişi yaşıyor ve sur kapılarından içeri gün­de 1000 araba yükü ham ipek giriyordu. Batılı ziyaretçilerden rahip Odoric de Pordenone de (ö. 1331) bu şehrin planının güzelliğini anlatır.