Guillaume Amontons kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

24

Guillaume Amontons kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1663-1705) Fransız fizikçi. Statik sürtünmenin yasalarını saptamış sıcaklık ölçümüne ilişkin çalışmalarıyla, 19. yy fizikçile­rinin “mutlak sıfır” kavramını geliş­tirmelerine ortam hazırlamıştır. 31 Ağustos 1663’te Paris’te doğdu, 11 Ekim 1705’te aynı kentte öldü. Ergenlik çağında ağır işitmeye başladığı için öğrenimini sürdüremedi ve kendini bilimsel araştırmalara verdi. Daha o yıllarda çeşitli ölçü aletlerinin yapımıyla ilgilenen Amontons, 1687’de havanın nemlilik derecesini ölçmeye yarayan bir higrometre (nemölçer), cıvalı ve gazlı termometre­ler, 500°C’ın üstündeki sıcaklıkları ölçmek için bir pirometre, bir su saati, 1695’te de bilinen örneklere göre daha geliştirilmiş bir barometre yaptı. Bu ölçü aletlerinin yapımına ilişkin deney ve gözlemlerini, 1695’te yayımladığı Remarques et Experiences Physiques sur la Construction d’une Nouvelle Clepsydre, sur les Barometres, Thermometres et Hygrometres (“Yeni Bir Su Saati, Barometreler, Termometreler ve Higrometrelerin Yapımına İlişkin Notlar ve Deney­ler”) adlı yapıtında derledi. Aynı yıllarda, durağan cisimler arasındaki sürtünme kuvvetlerini inceleme­ye başladı. 1699’da bu konudaki çalışmalarını sundu­ğu Fransız Bilimler Akademisi’ne kabul edildi. Bu arada, özellikle sıcaklık ölçümüyle de ilgilenen Amontons, 1702-1703 arasına tarihlenen iki önemli incelemesiyle kendisinden sonraki fizikçilerin mutlak sıcaklık üzerindeki çalışmalarına yön verdi.

Sürtünme konusunu ilk kez 15.yy’da Leonardo da Vinci araştırmış, fakat bu incelemenin sonuçlarını yayımlamamıştı. Durağan cisimler arasındaki sürtün­meyi sistemli bir biçimde inceleyerek, birbirine değen iki yüzey arasındaki sürtünme katsayısının yüzeyle­rin alanına değil, cinsine bağlı olduğunu açıklayan ve böylece statik sürtünmenin yasalarını saptayan ilk Amontons oldu (1699). Hareketli cisimlerin sürtün­mesi ise, ancak Netvton’ın hareket yasalarını açıkla­masından sonra, 18. yy’da ilk kez Coulomb tarafın­dan incelenecekti.

Amontons’un sıcaklık ölçümüne en büyük kat­kısı, 19. yy’da Kelvin’in tanımlayacağı mutlak sıcak­lık ölçeğinin çıkış noktası olan araştırma ve gözlem­leridir. Amontons, sıcaklığın yalnızca derecelenebilen değil ölçülebilen fiziksel bir büyüklük olarak tanım­lanmasında öncü oldu. Ondan önce sıcaklık ölçümüy­le ilgilenen fizikçiler, 16. yy’da Galilei’nin yaptığı ilk termoskopu geliştirerek sivili ve gazlı termometreler yapmışlardı. Ancak bu termometrelerde sıcaklık, belli bir sıvının ya da gazın genleşmesi üstüne kurulmuş göreceli bir ölçeğe göre dereceleniyordu. Amontons, sabit sıcaklıkta gazların hacmi ile basıncının ters orantılı olduğunu belirleyen “Boyle-Mariotte yasası”ndan yola çıkarak, 1688’de sıcaklığı, sabit bir hacim içine kapatılmış sabit bir gaz kütlesinin basınç değişiklikleriyle ölçmeyi önerdi ve 1702’de bu ilkeye dayanan hava basınçlı bir termometre yaptı. Ayrıca, basıncın sıfıra yaklaştığı noktada ısı enerjisinin de sıfır olacağını öne sürdü; bu nokta bugün -273,15°C ya da O0K olarak bilinen mutlak sıfır noktasıdır.

Yapıtlar:

Remarques et Experiences Physiques sur la Construction d’une Nouvelle Clepsydre,sur les Barometres, Thermometres et Hygrometres, 1695, (“Yeni Bir Su Saati, Barometreler, Termometreler ve Higrometrelerin Yapımına İlişkin Notlar ve Deneyler”).

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 14. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983