Gordon Willard Allport kimdir? Hayatı

41

Gordon Willard Allport kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1897-1967) ABD’li psikolog. “İşlevsel özerklik” kavramına dayanan bir kişilik kura­mı geliştirmiştir. 11 Kasım 1897’de Indiana Eyaleti’ndeki Montezuma’da doğdu. 1924’te sosyal bilimler dalında ders vermek üzere Harvard Üniversitesine girdi. 1930’da aynı üniversitede psikoloji profesörü oldu. Yaşamının son yıllarında sosyal ahlak dersleri verdi. 9 Ekim 1967’de Massachusetts Eyaleti’nde Cambridge’de öldü.

Allport, kişilik kuramına ilişkin tezlerini 1937’de yazdığı Personality: A Psychological Interpretation (“Kişilik Konusunda Psikolojik Bir Yorum“) adlı kitabında ortaya koydu. Burada benimsenen yöntem, kişilerin uydukları genel psikoloji yasalarını incele­mekten çok (nomotetik yaklaşım), kişiler arasındaki farklılıkları vurgulayıp, kişinin kendine özgü bir birey olarak uyduğu kural ve yasaları saptamaktır (idiografik yaklaşım). Bu yaklaşımın ABD’deki diğer temsilcisi Kurt Lewin’dir.

Allport’a göre kişilik, bireyin çevresiyle olan kendine özgü uyumunu belirleyen ruhsal-fiziksel sistemlerin dinamik bir bütünüdür. Dar anlamda kişilik, bireyin “kendine özgülüğü” olarak tanımlanabilir. Allport’un kişilik kuramı, kişilik yapısını oluş­turan kişisel özellikler üzerine kurulmuştur. Güdüle­rin ve alışkanlıkların bir bileşimi olan kişisel özellikler insan davranışlarının belirleyici öğeleridir. Allport, insan davranışlarını açıklayabilmek için genetik et­kenlerin yetersiz kaldığını savunur. Kalıtım, doğal refleksler ve doğal dürtüler daha çok çocukların davranış biçimlerini açıklayan olgular olarak görül­melidir. Yetişkinlerdeki davranış biçimleri ise çevre, koşullar, öğrenim, deneyim gibi öğelerce belirlenir. ( 0-1 Yaş Arası Gelişim özellikleri hakkında bilgi için: http://konyaklinikpsikolog.com/0-1-yas-donemi-gelisim-ozellikleri-konya.html )

Allport, sonradan kazanılan davranış biçimlerine “İşlevsel ilişkin tezini “işlevsel özerklik” kavramına dayandırmıştır. Buna göre, yetişkinlerdeki güdülenmeler ço­cukluktaki dürtülerden hareketle doğup gelişir, ancak zamanla bunlardan kopup bağımsızlaşır. Davranışlar, belirli bir zamanda etkili olan etkenler bütünü tarafın­dan oluşturulur. Yetişkin davranışı çocukluktaki davranışlara uzatılabilse de, çocukluk ve yetişkinlik arasındaki bağ kopmuştur. Geçmiş ile bugün arasın­daki bağın “işlevsel” değil, “tarihsel” olduğunu ileri süren Allport, bu konuda Lewin ile birleşmektedir. ( Çocuğun kişilik Gelişimi hakkında detaylı bilgi için: https://www.bursapsikolog.org/cocugun-kisilik-gelisimi/ ) ( Çocuk Psikolojisi hakkında bilgi için: https://www.alibicak.com/cocuk-psikolojisi.html )

Allport, “işlevsel özerklik” kavramının bir uzan­tısı olarak incelemelerini bireyin “kişiselleşmesi” üze­rinde yoğunlaştırdı. 1955’te yayımladığı Becoming (“Oluşum”) adlı yapıtında yetişkin kişilikte “kendine özgülük” ve “bireysellik” üzerinde durdu.

Allport, Edward Spranger’in kişilik tiplerine da­yanarak, kişilik değerlerini ölçmeye yarayan bir yön­tem de geliştirmiştir. “Allport-Vernon-Lindzey De­ğerler İncelemesi” olarak adlandırdığı bu yöntemiyle, kişilik farklılıklarını vurgulayan “idiografik yaklaşım” ın, ölçme tekniklerine başvurmayı engellemediğini göstermek istemiştir.

Allport’un psikolojiye getirdiği “işlevsel özerk­lik” kavramı, bireyin davranışını çevresiyle açıklayan Davranışçı Okul tarafından kabul görmüştür. Öte yandan, çocukluk ve yetişkinlik arasında bir kopuk­luk olduğunu ileri sürmesi nedeniyle, özellikle Freudcular tarafından eleştirilmiştir.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 5. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983