FETİŞİZM

PAYLAŞ

 

FETİŞİZM

 

Genel ifadesiyle
fetişizm, bazı insanların, kendisinde taibatüstü bir kuvvetin var olduğu­nu kabul
ettikleri cansız bir şeyi kutsal sayma­ları, ruhlarla ilişkili olduğuna
inandıkları mad­di bir varlığı tanrı kabul etmeleridir. Kendisin­de olağanüstü
bir gücün varlığına inanılan, maddi-manevi, canlı-cansız, doğal-yapay varlı­ğa
“feti§” adı verilir. Antropolojide bunun adı “mana”öır.
Böyle bîr şeye inanan kimseye de “fetişi” denir.

Fetişizm terimi XVIII.
yüzyıl sonunda orta­ya çıkmıştır. İlk kez bîr Fransız edebiyatçısı, eski
medeniyetlerde yaygın olan puta tapma­dan söz ederken bu terimi kullanmıştır.
XIX. yüzyıl sosyologu Auguste Comte’a göre feti­şizm dinlerin evrimiyle İlgili
araştırmalarda gö­rülen tanrı suretlerine benzer. Bu tür tanrı su­retleri
metafizik düşünce safhasında kendini göstermiştir. Fustel de Coulanges’ın
gözünde fetişizmin, temeli ruhlara tapınmadır. Bazı din sosyologlarına göre ise
fetişizm, son çağın çeşitli toplumlarında dinîn evrim safhaların­dan birinde
meydana gelmiştir. Bu safha, ruh­lara tapınmadan önceki, antropolojide ilkel
toplulukların değişik isimler altında kendisine sığınılan ve bünyesinde
dini-büyüsel bir kuv­vet bulunan “mana” isimli canlı, kuvvetli bir
maddeye tapınma safhasıdır. Din sosyologları­nın sözkonusu görüşleri, beşerin
ilk dininin to­temizm olduğunu söyleyen Emile Durkhe-im’e dayanır. Bu görüş,
onun çağdaşı ve daha sonra yetişen pek çok din sosyologu tarafın­dan
eleştirilmiş ve çürütülmüştür.

Cahiliye döneminde
arapların fetişist (müş­rik-putperest) olduklarını biliyoruz. Nitekim

araplar Ebû Kubeys ve
Hira dağlan gibi bazı yüksek tepe ve dağların kutsallığına inanırlar, kendi
elleriyle yaptıkları putlara taparlar, put­ların ruhlarla ilişkili olduklarını
düşünerek on­lara bir takım kurbanlar ve hediyeler takdim ederler, aksi halde
kötü ruhların kendilerine musallat olacağına, başlarına çeşitli felaketle­rin geleceğine
inanırlardı. Sunulan hediye ve kurbanlar vesilesiyle putların öldükten sonra
Allah katında kendilerine yardımcı ve şefaatçi olacaklarına inanırlardı.

Günümüzde, halk
arasında görülen “kurşun döktürmek, ateşte günlük yakmak suretiyle tütsüde
bulunmak, türbelere iplik veya çaput bağlamak da bu tür inançların
kalıntılarıdır. Bir tür fetişizmdir. Modern dünyada da mala, eşyaya taparcasına
düşkünlüğü ifade etmek için “eşya fetişizmi” teriminin kullanılması
feti­şizmin günümüzde de şekil değiştirerek de­vam ettiğini göstermektedir.

İzzet ER Bk. Adak;
Ayin; Atamizm.

 

PAYLAŞ
Önceki makaleFENOMENOLOJİ
Sonraki makaleFETVA