Fenayi Ali Efendi Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

0
43

Fenâî Ali Efendi (ö. 1158/1745) Celvetiyye tarikatı şeyhlerinden.

Kütahya’da doğdu. Asıl adı Ali, mah­lası Fenâî’dir. Ailesi ve tahsil durumu hakkında yeterli bilgi yoktur. Ailesinin seyyid olduğu söylenir. İstanbul’a gidip Celvetiyye şeyhi Selâmî Ali Efendi’ye in­tisap etti. İcazet aldıktan sonra gittiği Manisa’da bir cami ve tekke yaptırarak irşad faaliyetine başladı. Mürşidi Selâmî Ali Efendi’nin vefatı üzerine (1104/ 1692) İstanbul’a döndü ve şeyhinin Üsküdar Selâmsız’daki tekkesinde postnişin oldu. Den/işleriyle beraber Baltacı Mehmed Paşa’nın Prut seferine “ordu şeyhi” ola­rak katıldı (1123/1711). I126″da (1714) Selâmsızdaki tekkeyi başka bir şeyhe bırakarak Üsküdar Pazarbaşı semtinde inşa ettirdiği ve kendi adıyla bilinen tek­keye taşındı. Burada otuz iki yıl irşadda bulunduktan sonra vefat etti. Tekkenin yanında bulunan türbesindeki tarih man­zumesi bir süre Edirne kadılığında da bulunan Kilisli Hüseyin Efendi’ye aittir. Hüseyin Efendi onun vefatına, “Kıldı es-Seyyid Fenâyî dâr-ı firdevsi makam” mıs­raı ile tarih düşürmüştür. Fenâî’nin Prut seferi esnasında taşıdığı bayrak sandukasının üzerine ör­tülmüş ve kendisine verilen sancak da baş ucuna dikilmiştir.

Fenâî Ali Efendi, Celvetiyye tarikatı usu­lünde ietihadda bulunarak Celvetl tacının terklerinin sayısını besmelenin harfleri­nin sayısına yani on dokuza çıkarmıştır. Tacın tepe kısmı turuncu, diğer tarafla­rı yeşildir. Fenâî Ali Efendi’ye Celvetiy-ye’nin bir kolu olan Fenâiyye adlı bir ta­rikat nisbet edilmişse de bu kol müsta­kil bir tarikat haline dönüşememiştir.

Fenâl mahlası ile şiir yazan Ali Efen­di’nin mürettep bir divanı olduğu söylen­mekteyse de eski kaynak­larda böyle bir bilgiye rastlanmamakta­dır. Hüseyin Vassâf’in Se/fne”sinde yer alan bir ilâhisiyle bakarak onun şairliği üzerinde bir hüküm ver­mek güç olmakla birlikte bu ilâhilerin ondaki dinî hissiyatın samimi ifadeleri olduğu söylenebilir.

Ali Efendi’nin vefatından sonra hali­fesi Abdullah Rıfkı Efendi (ö. 1184/1770) ve Rıfkı Efendi’nin oğlu Mehmed Nazif Efendi (ö. 1207/1792), Mehmed Şâkir Efendi (ö. 1225/18101, Mehmed Efendi  (ö. 1261/1845), Mehmed Şâkir Efendi (ö. 1302/1884), İhsan Efendi ve son ola­rak da Mehmed Şâkir Efendi (ö. 1951) postnişin olmuşlardır.

TDV İslâm Ansiklopedisi