Fatıma binti Kays Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi -Sahabi-

38

Fâtıma bint Kays b. Hâlid el-Kureşiyye (ö. 54/674 [?]) Boşanması fıkhî hükümlere konu olan kadın sahâbî.

Babası Kays Fihroğulları’ndan, annesi Ümeyye bint Rebîa ise Kinâneoğulları’ndandır. Fâtıma Medine’ye hicret eden ilk kadın sahâbîler arasında yer aldı. Koca­sı Ebü Amr b. Hafs b. Mugire onu Hz. Ali ile birlikte çıktığı Yemen seyahati sı­rasında boşadı ve bu kararını Ayyaş b. Ebû Rebîa vasıtasıyla kendisine bildirdi. Bu arada bir miktar da yiyecek gönder­di. Ancak Fâtıma onun gönderdiği yiye­ceği kabul etmeyerek evinde oturmak istedi ve kendisinden nafaka talebinde bulundu. Kocasının ailesi buna karşı çı­kınca durumu Hz. Peygamber’e bildirdi. Boşanmış bir kadının kocasından nafa­ka almaya ve onun evinde oturmaya hak­kı olmadığını söyleyen Resûl-i Ekrem, ona iddetini geçirmesi için önce Üm­mü Serîk’in evinde kalmasını tavsiye et­mişken daha sonra orada rahat edeme­yeceğini düşünerek amcazadesi Abdul­lah b. Ümmü Mektûm’un evinde iddeti-ni tamamlamasını, süre dolunca da ken­disine haber vermesini, zira onu kendi­sinin evlendireceğini söyledi. Fâtıma Hz. Peygamber’in bu sözünden kendisiyle evleneceği anlamını çıkardı. İddetini ta­mamlayınca Muâviye b. Ebû Süfyân ve Ebû Cehm Âmir b. Huzeyfe (yahut Abdur­rahman b. Avf] onunla evlenmek istediler. Fâtıma durumu Hz. Peygamber’e bil­dirince Resûl-i Ekrem Muâviye’nin yok­sul olduğunu, Ebû Cehm’in de kadınlara karşı sert davrandığını söyleyerek Üsâme b. Zeyd ile evlenmesini tavsiye etti: o da Üsâme ile evlendi.

Bu olay birtakım fıkhî ictihadlara ve itirazlara yol açmış, Fatma’nın iddet sı­rasında kocasından nafaka alamadığını ve onun evinde oturamadığını göz önü­ne alan bazı âlimler bu yönde, bazıları da aksi yönde fetva vermiştir. Hz. Ömer ve Hz. Âişe Fatma’nın bu konudaki ri­vayetine karşı çıkmış, hatta Hz. Ömer doğru söyleyip söylemediği bilinmeyen bir kadının rivayetine bakarak Allah’ın kitabını ve resulünün sünnetini terkedemeyeceğini belirtmiş, bazı kimseler onun bu tavrından ashabın birbirini ya­lanladığı mânasını bile çıkarmıştır.

Hz. Ömer’in öldürülmesi sırasında şû­ra meçlisi kendi evinde toplanan ve da­ha sonra Medine’den ayrıldığı kaydedi­len Fâtıma. Muâviye’nin Küfe valisi olan kardeşi Dahhâk b. Kays’ın (674-678) ya­nına gitmiş ve bir süre sonra orada ve­fat etmiştir.

Fâtıma bint Kays Hz. Peygamber’den otuz dört hadis nakletmiş, bunlardan biri hem Şahîh-i Buhârîhem de Şahîh-i Müslim’de, ayrıca üçü Şahîh-i Müslim’­de yer almıştır. Kendisinden hadis riva­yet edenler arasında Şa’bî, Kasım b. Mu­hammed b. Ebû Bekir, Saîd b. Müseyyeb, Urve b. Zübeyr ve Süleyman b. Ye-sâr gibi meşhur muhaddisler bulunmak­tadır. Hz. Âişe ile Ümmü Seleme de on­dan hadis nakletmişlerdir. Fatma’nın ri­vayetleri başta Kütüb-i Sitte olmak üze­re bütün meşhur hadis kitaplarında yer almıştır.

TDV İslâm Ansiklopedisi