el-Merasil – Ebu Davud Kitabı, Konusu, Hakkında Bilgi

26

el-Merasil. Ebû Dâvûd es-Sicistânî’nin (ö. 275/889) mürsel hadisleri ihtiva eden eseri.

J223 râvi (mürsil) tarafından rivayet edi­len 544 mürsel hadisi içermektedir. Ese­rin müstakil bir kitap mı, es-Sünen’m son bölümü veya tekmilesi mi olduğu husu­su tartışılmış ve es-Sünen’in tekmilesi olduğu, sonraki dönemlerde ayrıca istin­sah edildiğinden müstakil bir eser zanne­dildiği İhtimali ağırlık kazanmıştır. Nite­kim Ebû Davud’un es-Sünen’i tanıtmak için Mekkeliler’e yazdığı mektupta kita­bını on sekiz cüze ayırdığını, bu cüzlerden birinde mürsel hadisleri konularına göre tertip ettiğini belirtmesi yi­ne bu mektubunda es-Simen’İn 4800 ka­dar hadis ihtiva ettiğini, bunlardan 600 kadarının mürsel olduğunu söylemesi ve el-Merâsîl’deVÂ hadis sayısının bu rakama yakın olması, eserin bazı yazma nüshalarının es-Sünen’ln so­nunda yer alması el-Merâsîl’i neşreden Abdülazîz İzzeddin es-Seyrevân’in neşrine esas aldığı Ezher Kütüphanesindeki üç nüshadan birinin son varağında “Hazâ âhirü’l-merâsîl min Kitâbi’s-Sünen” kaydının bulunduğunu söylemesi eserin es-Sünen’in tekmilesi olduğunu göstermektedir.

Ebû Davud’un böyle bir kitabı niçin der­lediği veya es-Süneriine böyle bir bölü­mü niçin eklediği sorusu, onun mürsel hadislerin delil olarak kullanılıp kullanıl­mayacağı hususundaki görüşüyle bağlan­tılıdır. Mekkeliler’e yazdığı mektupta Süfyân es-Sevrî, Evzâî, Mâlik b. Enes gibi âlimlerin mürsel hadisle ihticac ettikleri­ni, mürsel hadisleri delil olarak kullanma konusunu ilk tartışmaya açan kişinin İmam Şafiî olduğunu belirttikten sonra, mürsel rivayetin kuvvet bakımından müsned gibi olmamakla beraber mürsel hadislere zıt düşen müsned rivayetler ol­madığı veya herhangi bir konuda mürsel hadis dışında bir rivayet bulunmadığı takdirde mürsel hadisle amel edileceğini ifade etmektedi. Ebû Davud’u mürsel hadisleri bir araya topla­maya sevkeden âmilin onun bu görüşleri olduğu anlaşılmakta, müellifin bütün mürselleri değil ayıklamaya tâbi tuttuğu mürselleri eserine aldığı daha kuvvetli bir ihtimal olarak kabul edilmektedir. Bu mürsellerden hangilerinin müsned tarik­leri bulunduğunu tesbit etmek amacıyla naşirlerin yaptığı tahricler yeterli değil­dir. Konunun aydınlanması için daha ge­niş çaplı araştırmalar yapmaya ihtiyaç vardır.

el-Merasil’ı hadislerin isnadlarını haz­federek yayımlayan Ali el-Mağribî et-Trablusî, Abdülazîz İzzeddin es-Seyrevân ve Abdülmu’tî Emîn Kal’acî’den sonra ese­rin en güzel neşrini Şuayb el-Arnaût yap­mıştır. Naşir, neşrine esas aldığı Köprülü Kütüphanesindeki yazmanın son yaprağında bu­lunan bir kayıttan hareketle bu nüshanın İbn Hacer el-Askalânî’nin elyazması oldu­ğunu ileri sürmektedir. el-Merâsil’in Kütahya Vahîd Paşa İl Halk Kütüphanesi’ndeki nüshası­nın eseri yayımlayanlar tarafın­dan görülmediği anlaşılmaktadır. Tuhfe-tü’l-eşrûî bi-ma’rifeti’l-etrâf adlı eseri­nin son kısmını mürsel hadisle­re ayıran Yûsuf b. Abdurrahman el-Miz-zî, Kütüb-i Sifte’deki mürselleri râvilerine göre alfabetik olarak bir araya getir­miş, Ebû Davud’un ei-Merasil’indeki ri­vayetleri de on kadarı hariç aynen ikti­bas etmiştir. Mizzî bu eserinde, Ebû Dâvûd”un el-Merâsîl İndeki 544 rivayet dışında aynı türden 712 rivayete daha yer vermek suretiyle en fazla mürsel rivaye­ti toplayan kişi olmuştur.

TDV İslâm Ansiklopedisi