Ebu Basir Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi -Sahabi-

58

Ebû Basîr Utbe b. Esîd b. Câriye es-Sekafî {ö. 6/628) Sahâbi.

Adının Ubeyd olduğu da söylenir. Kureyş kabilesinden ve Benî Zühre’nin müttefiklerindendi. Müslüman olduğu için Kureyşliler tarafından Mekke’de hapse­dilmişti. Hudeybiye Antlaşması’ndan son­ra Mekke’den kaçıp Medine’ye Hz. Peygamber’in yanına gitti. Bunun üzerine müşrikler, Hudeybiye Antlaşması gere­ğince Ebû Basîr’in kendilerine iade edil­mesi için Medine’ye iki muhafız gönder­diler. Hz. Peygamber Ebû Basîr’i çağı­rarak kendisini Kureyşliler’e teslim etmek zorunda olduğunu, fakat Allah’ın ona ve onun durumundaki çaresiz müslümanlara yakında bir çıkış yolu göste­receğini söyledi. Ebû Basîr düşmana tes­lim edilmemesini istediyse de Hz. Peygamber antlaşma esaslarına uymak zo­runda kaldı.

Ebû Basîr ile iki muhafız Mekke’ye gi­derken Zülhuleyfe’de yemek molası ver­dikleri bir sırada Ebû Basîr onlardan bi­rinin kılıcını ele geçirerek kılıç sahibini öldürdü, öteki Medine’ye kaçıp canını kurtardı. Onun ardından Hz. Peygamber’in yanına giden Ebû Basîr durumu anlattı ve kendisini düşmana teslim et­mek suretiyle onun verdiği sözü yerine getirdiğini, ancak kendisinin hem canını hem de dinini düşman elinden kurtar­dığını söyledi. Hz. Peygamber etrafın­dakilere. “Ne yaman adam! Eğer aklına uyan birileri çıksa tam bir savaş tahrik­çisi” dedi. Bu sözlerden tekrar Mekke-liler’e teslim edileceği mânasını çıkaran Ebû Basîr Kızıldeniz sahilindeki Sîfülbahr’e kaçtı. Şahîh-i Buhârî’de yer alan bu rivayetten farklı olarak Vâkıdî, Ebü Basîr’in öldürdüğü kişinin üzerinden çı­kanların beşte birini almayı Hz. Peygamber’e teklif ettiğini, fakat Peygamber’in Kureyşliler’le yapılan antlaşmaya aykırı gördüğü bu teklifi kabul etmediğini, Ebû Basîr’e istediği yere gidebileceğini söylediğini, onun da Mekke-Şam yolu üze­rinde bulunan îs’e gidip yerleştiğini kay­detmektedir.

Başta Hudeybiye Antlaşması sırasın­da antlaşma şartlan gereğince Kureyş­liler’e teslim edilen Ebu Cendel olmak üzere Ebû Basîr’in başından geçenleri haber alan müşriklerin elindeki diğer müslümanlar Ebû Basîr’in yanına kaçtı­lar. Sayıları yetmişi, bazı rivayetlere gö­re 300’ü bulunca yaptıkları çete savaş­larıyla Kureyşliler’e ait ticaret kervanla­rını soymaya ve kervancıları öldürmeye başladılar. Bunun üzerine Mekkeliler, kendilerinden İslâmiyet’i kabul edenle­rin Hudeybiye Antlaşması gereğince iade edilmesi şartından vazgeçtiklerini, Ebû Basîr ve arkadaşlarının Medine’ye ka­bul edilebileceklerini bildirdiler. Buna karşılık ticaret kervanlarının soyulması­na meydan verilmemesini istediler. Hz. Peygamber Ebû Basîr ve arkadaşlarına Medine’ye gelmelerini emreden bir mek­tup gönderdi. Ancak mektup oraya ulaş­tığında Ebû Basîr ölüm döşeğindeydi. az sonra da vefat etti. Ebu Cendel ve ar­kadaşları Ebû Basîr’i bulundukları yer­de defnettiler ve kabrinin yanına bir mescid yaptılar. Daha sonra da Medine’­ye döndüler.

Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi